Censorini De die natali liber

Google

This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct

to make the world's books discoverablc onlinc.

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr.

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc

publishcr to a library and fmally to you.

Usage guidelines

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying.
Wc also ask that you:

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for
personal, non-commercial purposes.

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc
use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe.

About Google Book Search

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb

at |http://books.qooqle.com/|

-_>

e

CENSOEINI

DE DIE NATALI LIBER

RECENSUIT

rBIDEBICnS HULTSCH.

C/.LIPSIAE

-IN AEDIBUS B. a. TEUBNERI.

MDCCCLXVII. -

J& SJl. -w

Z<IP8IAB: ttpis b. o. tsubneri.

CAROLO HALM

AUGUSTO WILMAIfNS

D • D • D

k-

PRAEFATro.

Censorini recognoscendi ut conBilium caperem
factum est Caroli Halmii beneficio; qui ante hos
quattuor ann<}S; cum Misniam convenissent Germa-
niae viri philologi; obtulit mihi suum Censorini
exemplum; in quo variam codicis Darmstadiensis
scripturam diligentissime adnotaverat. Namque, ut
fere fit^ postquam Ottonis lahni cura Censorini liber;
Yulgo pessime editus, mirum quanto emendatior pro-
diit ex codicibus Darmstadiensi et VaticanO; tamen
satis ampla variae scripturae copia omissa erat; cuius
si ratio haberetuT; multos locos adhuc minus recte
editos corrigi posse viderat Halmius. Itaque ego
summi yiri auctoritati libenter obtemperans Censo-
rini librum ita recensere institui; ut; quantum fieri
posset; ipsam antiquam codicis Darmstadiensis scri-
pturam; non recentiorem illam quam alia manus in
eundem librum passim intulit; tamquam certissi-
mam ducem sequerer. Quam rationem ita facillime
omnibus probatum iri existimabam; si et antiquae

VI PRAEFATIO.

scripturae varietas et altera illa quam dixi con-
textus forma plene ac perspicue in adnotatione ap-
poneretur. Itaque pergratum contigit ut Augustus
WiLMANNS; cuius amicitia non in hac una re
prompta mihi ac parata fidt Romae commoranti;
sponte concederet commentarios suos quibus omnem
e codice Yaticano yarietatem sedulo exscripserat.
Hic enim liber; ut cum Darmstadiensi fere ubique
€onsentit; ita in dissensu plerumque sequitur alte-
ram illam recentiorem manum.

Hanc quidem vetusti cuiusdam interpolatoris
operam^ paucissimis locis probandam (ut p. 25; 16.
66; 20); cum secuti essent priores editores plerique,
plurima sane indicia mendorum quae antiquitus in
Censorini librum irrepserant quodammodo oblita et
occultata fuerunt. Postquam vero omissis his ina-
nibus commentis Otto lahnus reverti coepit ad pri-
mariae manus vestigia; multa olim immerito spreta
aut neglecta ex hac ipsa auctoritate corrigi; alia
probabili coniectura sanari potuerunt; nonnulia ta*
men quae gravius corrupta essent intacta relin-
quenda fuerunt. Et maxime lacunarum notas sae-
pius poni oportuit quam antea factum erat. Quo e
genere ut unum afferam; apparet cap. xiv (p. 25;
17) verba turbata qme duo cet. non posse ea ra-
tione sanari quam Ludovicus de lan iniit in com-
mentariis Monacensibus qui inscribuntur Gelehrte
Anzeigen (tom. XXIV p. 211 ss.). Nam cum de
duodenis annorum hebdomadibus in aetatem huma-

PRAEFATIO. VII

nam incurrentibus antea scriptom sit^ non potuit
quasi maius quiddam subiungere Censorinus atque
ad decies sepienas annos (vitam) posse — profeni.
Immo verba quae duo initium fecerunt sententiae
alicuius nunc truncatae; qua scriptor primum Sta-
«eae et Etruscorum placita de duodecim hebdoma-
dum spatio breviter comprehendit et de his nescio
quid adiecit, tum aliam quandam opinionem protu-
Ut, ex qua brevius etiam spatium concederetur vi-
tae humanae; tamen homines aetatem smm (haec
•enim fere extrema in lacuna exciderunt) ad decies
sepienos annos posse — proferre, Praeterea obiter
commemoro in Livii loco quem Censorinus cap.xvii
affert; si sub finem (p. 33; 8) post saectUi addideris
modum (colL p. 32; 19. 32; 1); hanc orationem obli-
quam non alienam videri a reliquis quae intercide-
rint. Cuius loci similitudine paulo post (p. 35, 2)
nescio an scribendum sit si quis credit ludis saecula-
ribus saectUa ierminari,

Contrariam hiatibus scripturae labem; glosse-
mata dico ab interpolatoribus inculcata; vix minus
«aepe notare debui, ac saepissime quidem in frag-
mento. Ut p. 57, 10 verba et poploe anafora dicun-
iur non tam propterea seclusi; quod intellegi ne-
quirent; sed quia ilium qui ea scripsit voluisse
putarem ei poptdo canaphora dicuniuTf eiusmodi au-
tem mira sententia non tribuenda esse videretur
ipsi compilatori fragmenti. Sed notanda est et ap-
pellatio quae hoc loco signis zodiaci imponitur et

VIII PRAEFATIO.

forma Kavacpdpa adhuc non cognita nisi ex Hesy-
chio. Aliud Graecum vocabulum nondum receptum
in nostra lexica latet in glossa quae paulo ante
(p. 57, 2) primum margini adscripta fuit; tum in
contextum verborum illata. Ubi dubitari non potest
quin recte antisioechoe scripserit lahnus Isaacum
Vossium secutus; quod autem in codice sequitur
aniiscepey id nec anioeci, ut suasit Carrio; nec Lach-
mannianum aniisdoe fuisse yidetur, sed id ipsum
quod Nunnesius interpretatus est qui aversi conira-
rios polos specieni:' at vero hoc non est barbarum
aniiscepaey ut ille voluit; sed aniiscopoe sive Grae-
cum dvTiCKOTTOi. Denique etiam apud ipsum Cen-
sorinum insolitam formam Graecam Halmio monente
e codice restitui; enneaeieris p. 37; 12; cui similia
sunt ^vveaetia et ^vveaeTriC; de quibus vide Din-
dorfios in Stephani thesauro.

Monent me haec Graeca ut paucis significem;
quam normam et in Graecis vocabulis et in nume-
ris scribendis secutus sim. Nam cum ex utroque
genere permulta pro brevitate libri reperiantur apud
Censorinum; minime ea res neglegenda videtur.
Primum autem hoc mihi persuasum esse profiteor;
certam legem neque alios scriptores plerosque nec
Censorinum sibi sanxissc; ex qua et numeros aut
notis aut litteris et Graeca aut Graecis aut Latinis
ductibus scriberent; sed regulas quidem fuisse ali-
quas, nequaquam tamen immutabiles. Tum negari
non potest veteres librarios in describendis codici-

PRABFATIO. IX

bus multa suo arbitrio variavisBe; at certe eo pau—
ciora quo vetustiores sunt libri mauu scripti. Ita
cum hac etiam in re secundum antiquissima ve-
stigia Censorini librum ediderim^ minime equidem
affirmem in omnibus me ipsius scriptoris manum
repraesentasse; hoc tamen facile concessum iri ar-
bitror; nullam aliam rationem inveniri potuisse^
qua propius ad verum accederetur. NonnuUis au—
tem locis ipsa codicis menda indicio fuerunt alia
olim scripta fuisse. Velut p. 44, 27 recte in codice
exstare videtur annos, quod suspensum fuit ex cotn--
puiaruni vel simili quodam verbo nunc in maiore
lacuna omisso ; iam cum huic accusativo bis in co-
dice appositum sit quadrigenii, dubitari vix potest,
quin utroque loco CCCC invenerit librarius easque
notas imperite in litteras transcripserit. Eadem de
causa p. 37, 7, ubi primum est in codice, emenda-
tae vulgo scripturae unum praetuli notam i, quae
nisi olim locum obtinuisset, qua tandem ratione
illud mendosum primum oriri potuit? Quamquam
non me fugit relinqui ut hoc statuatur, ab ipso
scriptore positum esse unum, idque postea in no~
tam mutatum, denique e nota primum factum esse.
Sed ne in minutias aberrem, nihil nisi in re dubi-
tationis plena probabiliorem rationem amplecti vo*
lui, cum ipsam veram invenire non liceret. De
Graecis vocabulis unum hoc addo, Censorinum multo
plura Latine quam Qraece scripsisse videri, siqui-
dem recte lahnus dimidio fere rarius quam priores

X PRAEFATIO.

editores Graeca admisit; ego porro codicis vestigia
persecntus ex his Graecae scripturae reliquiis plus
dimidiam partem in Latinas htterarum formas re-
duxi.

Ad ea quae imis paginis ad singulos quosque
locos adnotavi perpauca hio sunt addenda. Cum
Urlichsius in annalium quibus titulus est Eos vol. II
(p. 466 ss.) nonnullas TTarias scripturas e codice
Darmstadiensi protulisset; postea rogatus ab Halmio
eosdem locos denuo inspexit eaque quae discrepa-
rent ab Halmii collatione cum hoc per litteras com-
munieavit. Ex his subsidiis ea quae pertinerent
ad extremas fragmenti paginas in corrigendis pla-
gttlis adhibere potui; ex priore autem parte^ qua
lahnianae editionis paginae primae sex coUatae
erant; haec tantummodo ad nostram adnotationem
addenda sunt: p.3;l. celato 2>, p.4;3. conparatum
i>, 5. beatej unoi notam sub extrema e addidisse
videtur manus secunda, p. 5, 6. institutiquO; 17. ut
D (at idem genamur habet^ ut editum est, non ge-
nemur), 21. inquis D, inquid d, p. 6, 1. preter]**
dei D, preterea | dei d. — Ut reliqua persequar;
itenim grata memoria repetenda est Caroli Halmii,
qui cum etiam eam operam in se suscepisset ut
plagulas typis expressas perlegeret, multos locos
sua coniectura correxerit. Ex quibus cum plera-
que suis locis adscribi potuerint, hic restat ut com-
memoretur p. 8, 6 cmformat et p. 35; 21 id cor
(omisso que) coniici ab HalmiO; tum p. 40; 1 eidem

PBAEFATIO. XI

nou tam J. omissnm videri; quam id ipsum ex et
corrupto eliciendum. Idem suasit ut p. 8; 14 cal"
facio e codice ederem coU. Qaintil. 1; 6^ 21; et
fragmenti locum adhuc desperatum qui est p. 66;
20 s. reeepta e Vaticano scriptara numerortm ita^
ut nunc editum est; distinxit. Meminerat etiam
Censorini sui Otto labnus; et quaerenti mihi ami-
cisBime; ut solet; rescripsit p. 66; 7 Pamasiae sibi
legendum yideri ; praeterea p. 6; 9 Lacbmanni con-
iecturam ad cereos commendari similibus Plutarchi
(an seni cet. cap. 9) et Senecae (de brev. vit. 20
extr.) locis. Consulto omisi ad p. 23, 12 afferre
coniecturam H. Wittichii Persicum pro Pythicum
suadentis in Philol. vol. XX p. 431; quoniam non
credibile videbatur unum Censorinum Persici ne-
scio cuius stadii notitiam habuisse a totius anti-
quitatis memoria piane alienam. P, 38 versum
tertium cum relegerem; in mentem mihi veniebat
proxima est hanc (pctaeterida) magnitudine cet.; sed
obloqui videtur ipse scriptor; qui paulo post haec
annorum magnitado dederit. At locus qui est p. 51; 3
dubito num satis sanatus sit Lachmanni medela
egregia illa qiiidem ad sensum; sed paulo remo-
tiore a litterarum ductibus. Servata igitur libro-
rum scriptura paucisque litteriS; quae facillime
intercidere potnerunt; additis legendum videtur id-
que simUitudo iestatur usus militaris, Denique in
fragmenti p. 60, 7 quidni codicis ductus .uaBiae ct
olim fuerint variat, quod verbum eodem sensu

XII PRAEPATIO.

p. 59, 24 legimus? — Ludovici de lan coniecturas^
c|uas passim in adnotatione citavi, repetivi e cen-
sura lahnianae editionis quaHi scripsit in commen-
tariis qui supra p. vi laudati sunt.

Descripsit etiam Halmius mihique misit codicis
Bernensis 87 anno Hiiii exarati eam partem quae
fragmenti cap. v — viii continet. Usus erat eodem
iibro Otto lahnus (v. praef. p. xxi, unde corrigas
p. 74 sec. XI pro sec. XV\^ sed non alienum vide-
batur Halmii apographum cum nostra editione con-
ferre, a qua quae differant haec sunt: p. 60, 17.
Ex libro Censorini de geometrica. Oeometrica est
cei. 19. suis] sui, ui V 20. et habei ui dV

21. Deformis cmiinuo versu 22. nota] nata
m. 1, ui DV, natura super versum 23. Lineae ac
finis, ui DV p* 61, 1. posita et summissa est.
Quod longitudinem tantum, ut DV 3. finis li-
neae sup plana, ui DV 4. sup 8. hae, ut V

sint; ui DV his, ui D 9. supra om., su-
per super vs. add. m, 1 11. tum] tantum, ut DV

12. ea linea] aliaena, similiier ac DV grece

13. angelus 17. comprehensa 20. immissa
21. Emicyclum, ui DV Entigramae m. 1,

j ex i fecit eadem manus, similiier aique in V
22. tetragonum qtf •iiii- p. 62, 2. duo] -ii-
3. Ortogonium, ut V^ 4. Ampigonium. qiiod ha-
bet idem, ut V 5. oxigonium, reciius quam DV
6. Quadrilaterum, ut DV 7. omnia •iiii* la-
tera habet, similiier ac DV 8. Eteromeces, ui

PRAEFATIO. XIII

DV rectos om, cum DV 9. rubo&; ut DV
10. similes, ut D V 12. aequaliter aut omne quae
rectis, similiter ac V Rapedia; ut D et V corr.

13. Parelle lineae, partim rectius quam DV
16. geometriarum , ut dV quinque] 'V' 17. ad
omnem; ui DV 18. medio] nodo et superscr. mo

20. lineam; omisso rectas, ut DV p. 63, 1.
immissa duos rectis pares fecerit, ui DV
4. adempta 5. paria sunt: Mec extrema sunt in
codice,

Litterarum formas quae sunt in codice Darm-
stadiensi, quatenus fieri potuit, similibus typis ex-
primendas curavi, quo et accuratior vetusti illius
libri imago effingeretur et nonnuUorum mendorum
origo facilius cognosceretur. Non licuit tamen in
litteris F et L reddere illud codicis proprium, quod
altera infra longius deduci, altera supra emergere
solet, et Y quoque plerumque infra descendit. Re-
scripsit mihi de his rebus ambigenti singulari
comitate Cabolus Bossler atque etiam codicis
fere dimidiam paginam accuratissime depictam ad-
didit; pro qua opera ad propositum meum utilis-
sima debitas hic refero gratias.

D est codex Darmstadiensis 166 saec. VII.

d in eodem manus correctoris.
V codex Vaticanus 4929 saec. X.

V* manos correctoris eiusdem aetatis.
m. rec, tertia, passim etiam qnarta quaedam manus
recentior.
* spatiam litterae erasae.
I iinis versns in codice.

COKBIGENDA.

p. 46, 16 Antonino oro Antonio

„ 50, 19 M*. pro M. propagata e eodicibus scriptura.

CENSORINI

DE DIE NATALI LIBER

AD Q. CAERELLIUM.

CENSOBINUS.

Munera ex auro vel quae ex argento nitent, caelato 1
opere quam materia cariora, ceteraque hoc genus blandi-
menta fortunae inhiat ille qui vulgo dives vocatur : te au-
tem, Quinte Caerelli, virtutis non^inus quam pecuniarum

5 divitem, id est vere divitem, ista non capiunt; non quod ^
eorum possessionem vel etiam usum a te omnino abiece-
ris, sed quod sapientium disciplina formatus satis liquido
conperisti huius modi sita in lubrico bona malave per se
non esse, sed twv jli^cwv, hoc est bonorum malorumque

10 media censeri. haec, ut comicus ait Terentius, per-^
inde sunt ut illius est animus qui ea possidet;
qui uti scit ei bona, illi qui non utitur recte
mala. igitur quoniam quisque non quanto plurapossi-4
det, sed quanto pauciora optat, tanto est locupletior, opes

15 tibi in animo maxinnae, et eae quidem quae non modo
bona generis humani praecedant, sed quae ad deorum
immortalium aeternitatem penitus accedant. quod enim
Xenophon Socraticus dicit , nihil egere est deorum , quam
minime autem proximum a diis. quare cum dona pretiosa 5

iNCipiT LIBBB aLia6 D, InCIFIT LIBEB | CENSOBINI AD • Q • |

CEBXLLivK V 2. opeBe I qnam i>, non post opeBe in marg.
adscr.df opEBE|nonnunqnam V ceTeBa quae D 3. in-
\i\ant hi (ant hi d in ras,) i>, inhiant hi F, inhiat is Carrio
diuites d V uocantur V 4. qu^cnte {erasa i) y 6.
aBiceBis D, corr, d 8. ♦iTa {erasa s) i>, ita V 9. esse
***TU)v D^ T super primam liiteram erasam add. d^ esse sed
TU)v y 10. Ter, Heaut. /, 2, 21 s, 11. illius DF, tul-
lius d 12, ei DVj unde duciu iransverso addito eT fecit d

15. maxime DV ea Fm. 2 17. inmortalium F
paeNiTUS D 18. ^^egeBe D, aegere d 19. 5ms i>, diis F,
deis vulgo psaeTtosa D

1*

4 DE DIB NATALI CAP. II.

neque tibi per animi virtutem desint nec mihi per rei
tenuitatem supersint, quodcumque hoc libri est meis opi-

6 bus comparatum natalicii titulo tibi misi. in quo non, ut
plerisque mos est, aut ex ethica parle philosophiae prae-
cepta ad beate vivendum, quae tibi scriberem, mutuatus 5
sum, aul ex artibus rhetorum locos laudibus tuis cele-
brandis persecutus (ad id enim virtutum omnium fa-
stigium ascendisti, ut cuncta ista, quae vel sapienter
monentur vel facunde praedicantur, vita moribusque su-
peraveris), sed ex philologis commentariis quasdam quae- 10
stiunculas delegi , quae congestae possint aliquantum vo-

"^ lumen efficere. idque a me docendi studio vel ostentandi
voto fieri non praedico, ne in me, ut vetus adagium est,

8 iure dicatur sus Minervam. iam vero cum tuo coUatu
scirem me plura didicisse, ne beneficiis tuis viderer 15
ingratus, nostrorum veterum sanctissimorum hominum

9 exempla sum secutus. ilii enim quod aiimenta, patriam,
lucem, se denique ipsos dono deorum habebant, ex omni-
bus aliquid deis sacrabant, magis adeo ut sese gratos
adprobarent quam quod deos hoc arbitrarentur indigere. 20

10 itaque cum perceperant fruges, ante quam vescerentur
deis llbare instituerunt, et cum agros adque urbes deorum
munere possiderent, parteni quandam templis sacellisque,
ubi eos colerent, dicaverunt: quidam etiam pro cetera
corporis bona valetudine crinem deo sacrum pascebant. 25

11 ita ego, a quo plura in litteris percepi, tibi haec exigua
reddo libamina.

2 Nunc quoniam liber de die natali inscribitur, a votis
auspicia sumantur. itaque hunc diem, quod ait Per-
sius, numera meliore lapillo, idque quam saepis- 30

4. ez ethica ManutiuSj ezhtca />, hic & V 5. seate
D 6. Locus D 9. moNeTaB D FacuK&ae D 11. con-'
geste V 13. non fieri V a59aQiam {pHor ^ ex c facta
esse mdetur) D, elogiam F 14. iam vero] ueRO D, docere
F, verum lahnus 16. benificiis V 18. habebam F, corr.
m. 2 19. sese gratos Halmius, se QBegaTos D, se gratos V
20. b^P¥**' Dj diis d aBBiTBaBeTUB iN&e^eBe D 22. a|que D,
atque V 29. sumaTUB D Pers, 2, 1 30. sepissime V

DE DIE NATALI CAP. III. 5

sime facias exoplo, et, quod idem subiungit, funde
merum genio.

Hic forsitan quis quaerat, quid causae sit ut merum 2
fundendum genio, non hostia faciendum putaverit. quod

5 scilicet , ut Varro testatur in eo libro cui titulus est Atti-
cus et est de numeris, id moris institutique maiores nostri
tenuerunt, ut, cum die natali munus annale genio solve-
rent, manum a caede ac sanguine abstinerent, ne die
qua ipsi lucem accepissent aiii demerent. denique Deli 3

10 ad ApolUnis genitoris aram, ut Timaeus auctor est, nemo
hosliam caedit. illud etiam in hoc die observandum, quod
genio factum neminem oportet ante gustare quam eum
qui fecerit.

Sed et hoc a quibusdam saepe quaesitum solvendum

15 videtur, qui sit genius, curve eum potissimum suo quis-
que natali veneremur. genius est deus, cuius in tutela ut 3
quisque natus est vivit. hic sive quod ut genamur curat,
sive quod una genitur nobiscum, sive etiam quod nos ^
genitos suscipit ac tutatur, certe a genendo genius appel-

20 latur. eundem esse genium et larem multi veteres me- 2
moriae prodiderunt, in quis etiam Granius Fia6cus in
lihro quem ad Caesarem de indigitamentis scriptum reli-
quit. hunc in nos maximam , quin immo omnem habere
potestatem creditum est. nonnulli hinos genios in his 3

25 dumtaxat domibus quae essent maritae colendos putave-
runt: Euclides autemSocraticus duplicem omnibus omnino
nobis genium dicit adpositum , quam rem apud Lucilium
in libro satirarum xvi licet cognoscere. genio igitur
potissimum per omnem aetatem quotannis sacrificamus;

5. esT eoDtra versitm {incertum an d m. 2) D ^ 6. et est]
et intns coni, RUschelius in Indice schol, hibern. a. 1845/6 p. 4
(an vero Censorinus scripsit cui titulus Atticns est de cet.?)
numeris] muneribus Manutius, probat Ritschelius l. c. p. 5
10. Ttmeus DV 11. illut D 17. quo6 ur D 19. sus-
cepiT DV^ corr. Carrio TueaiUB DV, corr. lahnus 21.
quis />F, quid rf ^Rauius i)F 22. ReLiqui6 /> 25. po-
TaueBUNT D 27. qua* Be* (quam Rem ante rasuram) D
28. saTTRaBum DV 29. quoT aNms D

6 DE DIE NATALI CAP. IV.

4 quamquam non solum hic, sed et alii sunt praeterea dei
conplures hominum vitam pro sua quisque portione ad-
miniculantes, quos Tolentem cognoscere indigiiamentorum
iibri satis edocebunt. sed omnes hi semel in uno quoque
homine numinum suorum effectum repraesentant, quo- 5
circa non per omne vitae spatium novis religionibus ar-

5 cessuntur : genius autem ita nobis adsiduus observator
adpositus est, ut ne puncto quidem temporis longius abs-
cedat, sed ab utero matris acceptos ad extremum vitae
diem comitetur. sed cum singuli homines suos tantum- lO
modo proprios colant natales, ego tamen duplici quot-

6 anuis officio buiusce religionis adstringor: nam cum ex
te tuaque amicitia honorem dignitatem decus adque prae-
sidium , cuncta denique vitae praemia recipiam , nefas ar-
bitror, si diem tuum, qui te mihi in hanc lucem edidit, 15
raeo illo proprio neclegentius celebravero : ilie enim mihi
vitam , hic vitae fructum adque ornamentum pepererunt.

4 Quoniam aetas a die natali initium sumit suntque ante
hunc diem multa quae ad hominum pertinent originem,
non alienum videtur de iis prius dicere quae sunt natura 20
priora. igitur quae veteribus de origine humana fuerint
opiniones, ex his quaedam breviter exponam.

2 Prima et generalis quaestio inter antiquos sapientiae
studiosos versata est , quod , cum constet homines singu-
los ex parentum seminibus procreaitos successione prolis 25*
multa saecula propagare , alii semper homines fuisse nec
umquam nisi ex hominibus natos adque eorum generi
caput exordiumque nullum extitisse arbitrati sunt, alii
vero fuisse tempus cum homines non essent, et his ortum

3 aliquem principiumque natura tributum. sed prior illa 30

4. libris d saTisseboceBUNT D hii D 5. quo cicBa
D 6. NOBis D aBces 4(1^1 NTua D^ mu in marg, adscr. d

9. acepTos />, adceptos d V, ad cereos et extr. Lackmannns

10. TaNTum cnobo D 11. quoT aNNis D 12. BeQi|oNis D
astringor V 13. atque F, item vs, 17 et 27 16. nec gle-
gentius V caeLeBsaueBo D 18. suNTquae D 20. his
d in ras, V, corr. Hahnius 21. 22» fuerunt — quasdam
lakntis 28. capub D

ik

DB DIB NATALl CAP. IV. 7

sentenlia, qua seniper humanum genus fuisse creditur,
auclores habet Pythagoran Samium et Ocellum Lucanum
et Archytan Tarentinum omnesque adeo Pythagoricos.
sed et Piato Atheniensis et Xenocrates et Dicaearchus

5 Messenius itemque antiquae academiae philosophi non
aliud videntur opinati, Aristoteles quoque Stagirites et
Theophrastus multique praeterea non ignobiles peripate-
tici idem scripserunt. eiusque rei exemplo [dicunt quod]
negant omnino posse reperiri, avesne ante an ova gene-

10 rata sint, cum et ovum sine ave et avis sine ovo gigni non
possit. itaque et omnium, quae in sempiterno isto mundo 4
semper fuerunt futuraque sunt, aiunt principium fuisse
nulluni, sed orbem esse quendam generantium nascen-
tiumque, in quo unius cuiusque gentis initium simul et

16 finis esse videatur. qui autem homines aliquos primi- 5
genios divinitus naturave factos crederent multi fuerunt,
sed aliter adque aliter haec existimatione yersata. nam ut 6
mittam, quod fabulares poetarum historiae ferunt, homi-
nes primos aut Promethei molli luto esse formatos aut

20 Deucalionis Pyrrhaeque duris iapidibus enatos, quidam
ex ipsis sapientiae professoribus nescio an magis mon-
struosas, certe non minus incredibiles rationum suarum
proferunt opiniones. Anaximander Milesius videri sibi ex 7
aqua terraque calefactis exortos esse sive pisces seu pisci-

1. qaae D 2. phytagoran V oceium D, occemm V
3. abfieNrTaN D , architam V phytagoricos V 4. axhe*
NieNses 2>, corr. d *et xenocrates {erasa s) V hicae-
aRchus (icae d in ras,) D 5. que om, V 6. aBesTOTe-
Li8/>, aristotelis V STa^iRiTis DV 7. TheopRasTus DV
peRipaTeciTici D V^, corr, V* 8. scRiBseRUNT D eius
quaeri exemplo laknus ex coni, Lachmanni cxempLa DV
9. ReppcRtRi DV geKCRa i>, corr, d 10. ct aues D
13. quaeN&am D 14. uNiusquisque D geniti V vidgo
17. aLTCR — aLTCR D atque V hac V ucRsaTi DV^
unde in hac existimatione versati vulgo 19. FURmaTos D
20. enatos Hdlmius (conf. cap. 6, 1 extr,)^ «NaTOS i>, ee ha-
tos d, unde ease natos V vulgo post enatos nianus X saecuH
in Dy m, prima in V add, uerg. (uirg. V) hinc lapides pyrrhae
(pyrre V) iactos satumia regna et alibi quo tempore primum
deucalion uacuum lapides iactauit in orbem

8 DE DIB NATALI CAP. IV.

bus simillima animaiia, in his homines concrevisse, fetus*
que ad puberlatem intus retentos tunc demum ruptis illis
viros muiieresque qui iam se alere possent processisse.
Empedocles autem egregio suo carmine, quod eiusmodi
esse praedicat Lucretius, ut vix bumana videatur 5

8 stirpe creatus, tale quiddam confirmat. primo mem-
bra singula ex lerra quasi praegnate passim edita, deinde
coisse et effecisse solidi hominis materiam igni simul et
umori permixtam. cetera quid necesse est persequi, quae
non capiant similitudinem veritatis? haec eadem opinio lo
etiam in Parmenide Veliate fuit paucuUs exceptis ab Em-

9 pedocle dissensis. Democrito vero Abderitae ex aqua
limoque primum visum esse homines procreatos. nec
longe secus Epicurus: is enira credidit limo calfacto
uteros nescio quos radicibus terrae cohaerentes primum 15
increvisse et infantibus ex se editis ingenitum lactis um^o-
rem natura ministrante praebuisse, quos ita educatos et

10 adultos genus hominum propagasse. Zenon Citieus, stoi-
cae sectae conditor, principium humano generi ex novo
mundo constitutum pulavit, primosque homines ex soio 20
adminiculo divini ignis, id est dei providentia, genitos.

11 denique etiam vulgo credilum est, ut plerique genealogoe
auclores sunt, quarundam gentium, quae ex adventicia
stirpe non sint^ principes terrigenas esse, ut in Attica et
Arcadia Thessaliaque, eosque autochthonas vocitarunt. 25
in Italia [poeta cecinit] Nymphas indigenasque Faunos
nemora quaedam tenuisse non difficile rudis antiquorum

1. foetnsque d^ 2. puueRTaTem i) 3. vliho D, corr. d
6. Lucret, I 733 7. pRegNaTe D, pregnante y 11. Ve-

•TeR id)
liate Rutgersius, ueuNS.Te />, uel in sterte y, Veliensii>*

lahnus eNpeSocLe DV 12. dissensisse dV 14. LONgt
(i m ras,) D calefacto dV 16. iNgemum DV umoEe DV
18. Citieus Jahnus, tici ems D, ticieteius d^ tieteiuts {eraso
s) V\ scribendum videtur Citieius 19. nonouo D 20. ex
solo dV, exoLo D 21. dei] di V 22. genealogoe Lach-
mannus, gcNeaLo^iae DV 24. terriginas V 25. auTOCTho-
Nas D, authoc tonas V yocitarunt Lachmannus, uociTaRi*uT
DV 26. symphas D

DE DIE NATALI CAP. V. 9

credulitas recepit. nunc vero eo licentiae poetica pro- 12
cessit libido, ut vix auditu ferenda confingant, post ho-
minum memoriam progeneratis iam gentibus et urbibus
condilis homines e terra diversis modis editos, ut in At-

5 tica fertur regione Erichthonius ex Vulcani semine humo
exortus, et in Colchide vel Boeotia consitis anguis denti-
bus armati spartoeve, e quibus mutua caede inter se ne-
catis pauci superasse traduntur, qui in conditu Thebarum
Cadmo fuerint adiumento, nec non in agro Tarquiniensi 13

10 puer dicitur divinus exaratus nomine Tages, qui discipli-
nam cecinerit extispicii, quam lucumones tum Etruriae
potentes exscripserunt.

Hactenus de prima hominum Origine: ceterum quod 5
ad praesentes nostros pertinet natales eorumque initia,

15 quam potero conpendio dicam.

Igitur semen unde exeat inter sapientiae professores 2
non constat. Parmenides enim tum ex dextris tum e lae-
vis partibus oriri putavit. Hipponi vero Metapontino sive,
ut Aristoxenus auctor est, Samio ex medullis profluere

20 semen videtur, idque eo probari, quod post admissionem
pecudum si quis mares interimat, medullas utpote exhau-
stas non reperiat. sed hanc opinionem nonnulii refellunt,
ut Anaxagoras Democritus et Aicmaeon Crotoniates: hi 3
enim post gregum contentionem non medullis modo ve-

1. poetica Manutius^ poeTicae DV 2. coNFUNgaNT D
anie ras,, corr, d 4. e (f (m ras,) V , ex coni» Hahfmus
6. eRiceThoNius 2>, ericthonius V homo V 6r choL-
chibe DV 7. aBmaTis.paBTOToe DV, armati spartoe lahnus
10. divinus Lac/tmannus, 6im»iTus DV exaratus GuilielmuSy
exoaaTus D V^, exortus V^ in marg, 11. lucum hone-

Stum V 12. eXSCBlBSCBUHT D 14. peBTlNCNT DV

16. 6icam (i d in ras.) D 17. 6ex/m (tris d in ras.) D
e i^&eids (uis d in ras.) D, leuis V 18. oriri ed. Rostoch.,
ab^Bi D {\ a pr. m., ut videtur)^ adiri V, forsitan olim fuerit
tum ex dextera tum e laeva parte suboriri hrppoNi DV
ueBO ex D 20. probare V^, corr. m. 2 21. peco6um D
maaesiNT | peatmaT D, adm d superscr, s {omnino igitur mares
sint cet.)^ mares perimat V, corr. lahnus 22. repperiat V
23. aLQemeoN D, alcmeon V 24. gregum Guilielmus, Qsae-
oam D, grecam V

10 DE DIE NATALI CAP. VI.

rum et adipe multaque carne mares exhauriri respondent.

4 iliud quoque ambiguam facit inter auctores opinionem,
utrumne ex patris tantummodo semine partus nascatur,
ut Diogenes et Hippon stoicique scripserunt, an etiam ex
matris, quod Anaxagorae etAlcmaeoni nec non Parme* 5
nidi Empedoclique et Epicuro visum est.

5 De conformatione autem partus nitiilo minus definite
se scire Alcmaeon confessus est, ratus neminem posse

perspicere quid primum in infante formetur. Empedo-
cles, quem in hoc Aristoteles secutus est, ante omnia cor 10
iudicavit increscere, quod hominis vitam maxlme conti-
neat; Hippon vero caput, in quo est animi principale;
Democritus alvum cum capite, quae plurimum habent ex
inani; Anaxagoras cerebrum, unde omnes sunt sensus.
Diogenes Apolloniates ex umore primum carnem fieri 15
existimavit, tum ex carne ossa nervosque et ceteras par-

2 tes enasci. at stoici una totum infantem figurari dixe-
runt, ut una nascitur aliturque. sunt qui id opinentur
ipsa fieri natura, ut Aristoteles adque Epicurus; sunt qui
potentia spiritus seraen comitantis, ut stoici ferme uni- 20
versi: suntqui aetherium calorem inesse arbitrentur, qui
membra disponat, Anaxagoran secuti.

3 Utcumque tamen formatus infans quemadmodum in
matris utero alatur, duplex opinio est. Anaxagorae enim
ceterisque conpluribus per umbilicum cibus administrari 25
videtur. at Diogenes et Hippon existimarunt esse in alvo
prominens quiddam , quod infans ore adprehendat et ex

1. abipem D 4. bio^eNis D hrppoN SThoiciq. DV
scBiBsefiaNT D 5. matrib; V ante ras,^ matris corr, 1 m.
6. eNpebocLiqae DV epicoso D 7. be conFmmaTioNe [sic
pro conformatione) — miNas DV hahent extremo cap, 6 et pro
kis hoc loco poriunt quae bisseNSio ex cap, i7, 10; corr, Lach-
mannus et lahnus 12. hrppoN V 13. pLummam D
14. offis V (nota compendii a m. 2) 15. apoLLiNtaTes DV
humore V 17. sthoici V 18. ut om, D 19. atque V
epicosus D 20. sthoici V, sed h del, 1 m, UNiueBi DV
21. aeTheRium (a d in ras,) />, etherium V aBBiTBeNTUR
D ante ras.^ ut videtur^ arbitrantur dV 26. hyppon V
27. abpBaeheNbaT D et om. DV

DE DIE NATALI CAP. VI. 11

eo alimeiitum ita trahat ut, cum editus est, ex matris
uberibus.

Ceterum ut mares feminaeve nascantur quid causae 4
esset, varie ab isdem philosophis proditum est. nam ex

5 quo parente seminis ainplius fuit, eius sexum repraesen-
tari dixit Alcmaeon. ex seminibus autem tenuioribus fe-
minas, ex densioribus mares fieri Hippon adflrmat. utrius 5
vero parentis principium sedem prius occupaverit, eius
reddi naturam Democritus rettulit: at inter se certare

10 feminae et maris, et penes utrum victoria sit, eius habi-
tum referri auctor est Parmenides. ex dextris partibus 6
profuso semine mares gigni, at e iaevis feminas, Anaxa-
goras Empedoclesque consentiunt; quorum opiniones, ut
de hac specie congruae, ita de similitudine liberorum

15 dispariles. super qua re Empedocles dlsputata ratione ta-
lia profatur. si par calor in parentum seminibus fuit, pa- 7
tri similem marem procreari; si frigus, feminam matri
similem. quod si patris caiidius erit et frigidius matris,
puerum fore qui matris vuitus repraesentet: at si calidius

20 matris, patris autem fuerit frigidlus, pueilam futuram
quae patris reddat simiiitudinem. Anaxagoras autem eius 8
parentis faciem referre liberos iudicavit, qui seminis am-
plius contulisset. ceterum Parmenidis sententia est, cum
dexterae partes semina dederint, tunc filios esse patri

25 consimiles, cum laevae, tunc matri.

Sequitur de geminis, qui ut aliquando nascantur modo 9
seminis fieri Hippon ratus est: id enim cum amplius est
quam uni satis fuit, bifariam deduci. id ipsum ferme 10

4. uaBiae as hisbem D 6, aLcmeow DV 7. hjrp-
pon y 9. retulit F a6 D 10. pemiNae Z>F*, feminas
m. rec. in V maBes ei paeNes DV 11. ex] ct DV
13. eNpebocLesque DV 15. dispariles sunt lahnus eNpe-
bocLes DV talia profatur Lackmannus, TaLis pROFeBTUB
DV 17. pBopseaBi D frigus Carrio, FRtgibus DV
18 — 20. caLibuB — Pi^ibus (frigidus V) —- caLt&us — PR191-
bus DVf corr, lahnus 19. uultus /), uultum dV 23. sen-
tentia dV, seNTia D 24. semina om, V 26. NascaTUB
i>, corr, d 27. hyppoN V est add, Carrio 28. diducl mlgo

12 DE DIE NATALI CAP. VII.

Empedocles videtuf sensisse : nam causas quidem cur dl-
viderelur non posuit, partiri tantummodo ait, et si utrum-
que sedes aeque calidas occupaverit, utrumque marem
nasci, si frigidas aeque, utramque feminam, si vero alte-
rum calidiorem, alterum frigidiorem, dispari sexu partum 5
futurum.
7 Superest dicere de temporibus quibus partus soleant
esse ad nascendum maturi; qui locus eo mihi cura ma-
iore tractandus est, quod quaedam necesse est de astro-
logia musicaque et arithmetica attingere. 10

2 lam primum quoto post conceptionem mense infantes
edi soleant, frequenter agitatum inter veteres nondum
convenit. Hippon Metapontinus a septimo ad decimum
mensem nasci posse aestimayit. nam septimo partum iam
esse maturum eo quod in omnibus numerus septenarius 15
plurimum possit, siquidem septem formemur mensibus,
addilisque alteris recti consistere incipiamus, et post
septimum mensem dentes nobis innascantur, idemque
post septimum cadant annum , quarto decimo autem pu-

3 bescere soleamus. sed hanc a septem mensibus incipien- 20
tem maturitatem usque ad decem perductam ideo quod

in aliis omnibus haec eadem natura est, ut septem mensi-
bus annisve tres aut menses aut anni ad consummationem

4 accedant: nam dentes septem mensum infanti nasci et
maxime decimo perfici mense, septimo anno primos eo- 25
rum excidere, decimo ultimos, post quartum decimum
annum nonnuUos, sed omnes intra septimum decimum
annum pubescere. huic opinioni in parte aliqua repu-

5 gnant alii, in parte consentiunt. nam septimo mense

1. enpedocles V 2. partiri liihnus, paBTim DV, partu
V^ in marg. 6. post futumm DV add. 6e coMFiRmaTioMe

auTem paBTUS hihil ^ \ quae pertinent ad cap, 5, 5/

tum sequuniur ex cap. 14, 7 In prima hebdomade usque ad
eap. 17, 9 nocte frequentes; denique redit scriptura ad cap. 7
init. superest dicere cet, 10. adtingere K 11. coMce-
pTioMe D 13. hyppon V 20. huMc D 24. mensuum
d, mensium V 25. pBimus D 26. uLTtmus D

DE DIB NATALI CAP. VIII. 13

parere mulierem posse plurimi adfirmant, ut Theano Py-
thagorica, Aristoteies peripateticus, Diocles, Euenor, Stra-
ton, Empedocies, Epigenes multique praeterea, quorum
omnium consensus Euryphonem Cnidium non deterret id

5 ipsum intrepide pernegantem. contra eum ferme omnes 6
Epicharmum secuti octavo mense nasci negaverunt: Dio-
cles tamen Carystius et Aristoteles Stagirites aliter sen-
serunt. nono autem et decimo mense cum Chaldaei plu-
rimi et idem supra mihi nominatus Aristoteles edi posse

10 partum putaverint, neque Epigenes Byzantius nono fieri
posse contendit, nec Hippocrates Cous decimo. ceterum 7
undecimum mensem Aristoteies solus recipit, ceteri uni-
versi inprobarunt.

Sed nunc Chaldaeorum ratio breviter tractanda est, 8

15 explicandumque cur septimo mense et nono et decimo
tantummodo posse homines nasci arbitrentur. ante omnia 2
igitur dicunt actum vitamque nostram stellis tam vagis
quam statis esse subiectam, earumque vario multiplicique
cursu genus humanum gubernari, sed ipsarum motus

20 schemataque et effectus a sole crebro inmutari. nam ut
aliae occasum, nonnullae stationem faciant nosque omnis
hac sua disparili temperatura adficiant, solis fieri potentia.
itaque eum, qui stellas ipsas quibus movemur permovet, 3
anjmam nobis dare qua regamur potentissimumque in nos

25 esse moderarique, quando post conceptionem veniamus
in lucem ; sed hoc per tres facere conspectus. quid au-
tem sit conspectus et quot eius genera , ut liquido per-
spici possit, pauca praedicam. circulus est, ut ferunt, 4

1. pYThagoBicus DV 2. aRiSTOTens D euener V
STaBTON DV 4. euBiphoNem DV 6. omNe D, corr. d
8. chaLbei DV 9. mihi om, V 10. ephigeNes D, ephy-
genes V - sizaNTius DV 11. hippocBaTis D, hyppocra-
tes V 12. aBiSTOTCLis DV 14. chaLbeoBum DV
15. quur V 18. siaTis Z), stantibus d V 19. motu V
20. shemaTasque DV 22. bispasiLiTaTempeBiTUBa D, dis-
parilitate pariter V 24. et ante animam add, V vulgo
25 coNcepTtONe D 27. quo& etus D liquodo V^, corr, m, 2

14 DB DIE NATALI CAP. VIII.

signifer, quem Graeci vocant zodiacon, in quo sol et luna
ceteraeque stellae vagae feruntur. hic in duodecim par-
tes totidem signis redditas aequabiliter divisus est. eum
sol annuo spatio metitur: ita in uno quoque signo ferme
unum mensem moratur. sed signum quodlibet cum cete- 5
ris singulis habet mutuum conspectum, non tamen uni-
formem cum omnibus: nam validiores alii, infirmiores
alii habentur. igitur quo tempore partus concipitur , sol
in aliquo signo sit necesse est et in aliqua eius particula,

5 quem locum conceptionis proprie appellant. sunt autem lo
hae particulae in uno quoque signo tricenae, totius vero
zodiaci numero cgclx. has Graeci moeras cognomina-
runt, eo videlicet quod deas fatales nuncupant Hoeras et
eae particulae nobis velut fata sunt: nam qua potissimum

6 oriente nascamur pluriipum refert. sol ergo cum in pro- I5
ximum signum transcendit, locum illum conceptionis aat
inbecillo videt conspectu aut etiam nec conspicit: nam
plures proximantia sibtmet zodia invicem se videre omnino
negaverunt. at cum in tertio est signo, hoc est uno me-
dio interposito, tunc primum illum locum unde profectus 20
est videre dicitur, sed valde obliquo et invalido lumine;
qui conspectus vocatur mid. ^SdTUJVOV, quia sextam par-
tem circuii subtendit. nam si, ut a primo zodio ad ter-
tium , sic a tertio ad quintum, inde porro ad septimum ac
deinceps alternae lineae emittantur, hexagoni aequilate- 25

7 ralis forma in eodem circulo scribetur. hunc quidam
conspecCiim non usquequaque receperunt, quod minimum

8 ad maturitatem partus videbatur conferre. cum vero in

1 greci V 9. et add. Cauchxus 10. pBopBiae 2)

12. NumeBi D greci V cognominamnt — moeras om, V

13* qno& eas D . 14. hae V neLJUT FacTa D ante ras.^

ueLut\**Fa.*TSL d qua DV, quia d 15. NascaKTUB DV^

corr. Cauchxus 19. est in uno V 22. vocatur] dicitur V

KaTa€£aru)*KON 2>, KaTaSarujNON V (e add, m, rec.) 23. si
ut Carrio, lus D, cuius d V lahnus 25. LUNae DF (ortum
ex LiNtae) aemiTTaNTUB D exagoNt aequiLaTeBaLis D^
exagoniae qui lateratis V 26. scBiBeBeTUB DV, corr, lahnns

^

DE DIB NATALI CAP. IX. 15

quartam signum pervenit et media duo sunt, videt Kardi
T€TpdTUJVOV, quoniam linea ilia, qua visus pertendit,
quartam partem orbis abscidit. cum in quinto autem est 9
tribus interiacentibus mediis, KaTd TpiTUJVOV aspicit:

5 nam tertiam signiferi partem visus ille metitur. quae
duae visiones tetragoni et trigoni perquam efficaces in-
crementum partus multum adminiculant. ceterum a ioco 10
sexto conspectus omni caret eMcientia: eius enim linea
nuliius polygoni efficit latus. at a septimo zodio, quod

10 est contrarium, plenissimus potentissimusque conspectus
quosdam iam maturos infantes educit, qui septemmestres
appellantur» quia septimo mense nascuntur. at si intra il
hoc spatium maturescere uterus non potuerit, octavo
mense non editur (ab octavo enim signo ut a sexto in-

15 efficax visus), sed vel nono mense vel decimo. soi enim 12
a nono zodio particulam conceptionis rursum conspicit
KttTd TpiTwvov et a decimo KttTd TeTpdTUiVOV ; qui con-
spectus, ut supra iam dictum est, perquam sunt efficaces.
ceterum undecimo non putant nasci, quia languido iam 13

20 radio infirmum lumen KaTd ^SdTUJVOV mittatur; multo
minus duodecimo, unde conspectus pro nulio habetur.
itaque secundum hanc rationem ^TrTdjLirivot nascuntur
KOTd bidjLieTpov , dvvedjLUivoi autem KaTd TpiTUJVOV , be-
KdjLiTivoi vero KaTd TeTpdTUJVov.

25 Hac Chaldaeorum sententia explicata transeo ad opi- 9
nionem Pythagoricam Varroni tractatam in libro qui vo-
catur Tubero et intus subscribitur de origine humana;
quae quidem ratio praecipue recipienda ad veritateni pro- 2

2. quoniam] qm D 6. T6TpdTU)V0i et Tp(TU)VOi vulgo

s
9. eFFeciT DV Laxa* LaTasaTissepTimo D et d 11. se«

ptem menstres V 14. octavo dVy ocTaso D 17. tbitw-

soK D T€TpaTWNON D 20. KttTtt eEaTUJNON {super e re-

centissima m, add, *) D, KaTaHarwNON V (e add, 1 m,) 22.
€iTTamHNOt DV 23. KaTabiamHTPON V CNNcaAanNoj D
TCTBamHNOi ueBo D 25. chaLbeoBum DV 27. scribi-
tur V 28. pBozimae D

^ •

16 DE DIE NATALI CAP. X.

xlme videtur accedere. alii enim plerique, cum omnes
partus Bon uno tempore fiant maturi, una tamen eadem-
que tempora omnibus conformandis dederunt; ut Dioge-
nes Apolloniates, qui masculis corpus ait quattuor men-
sibus formari et feminis quinque, vel Hippon, qui diebus 5
LX infantem scribit formari, et quarto mense carnem
fieri concretam, quinto ungues capillumve nasci, septimo
3 iam bominem esse perfectum: Pythagoras autem, quod
erat credibilius, dixit partus esse genera duo, alterum
septem mensum, alterum decem, sed priorem aliis dierum lo
numeris conformari, aliis posteriorem. eos vero numeros
qui in uno quoque partu aliquid adferunt mutationis, dum
aut semen in sanguinem aut sanguis in carnem aut caro
in hominis figuram convertitur, inter se conlatos ratio-
nem habere eam quam voces habenl quae in musice 15
cujLiq^uJvot vocantur.
10 Sed haec quo sint intellectu apertiora, prius aliqua de
musicae regulis huic loco necessaria dicentur, eo quidem
magis, quod ea dicam quae ipsis niusicis ignota sunt.

2 nam sonos scienter tractavere et congruenti ordine red- 20
didere illorum *, ipsis autem sonis motuum modum men-

3 suramque invenere geometrae magis quam musici. igitur
musica est scientia bene modulandi: haec autem est in
voce: sed vox alias gravior mittitur, alias acutior. sin-
gulae tamen voces simplices et utcumque emissae q)06TTOt 25
vocantur: discrimen vero, quo alter q)96TTOC acutior est,

4 alter gravior, appellatur btdcnma. inter infimam sum-
mamque vocem multa esse possunt in ordine posita [quae]
diastemata alia aliis maiora minorave, ut est illud quod

1. omNts ex omNes, incertum an a 1 m.^ D 4. appollo-
niates V 5. hyppon V 7. capillumque vulgo 11. con-
FiBmam D 12. aLiiqui6 D ferunt V 17. quosiNxeL-
LecTu D 21. iLLORu DVy illorum &p|Liov{av coni, Lachmannus,
illos mdgo (noTium D 22. ^eomeRae i>, unde geometriae
fecit m. recentissima 25. (pOoNroi D et V corr, m, rec,
ircpeoNroc F^ 26. cpOoNroc D et V corr. m, rec, iTq)80N-
roc V^ 28. quae seclusit lahnus 29. illut D

DB DIE NATALI CAP. X. 17

tonon appellanl, vel hoc minus bemitoDion, vel duorum
triumve ac deinceps aliquot tonorum intervallum. sed
non promisce voces omnes cum aliis ut libet iunctae con-
cordabiles in cantu reddunt efiectus. ut litterae nostrae, 5

5 si inter se passim iungantur et non congruenter, saepe
nec verbis nec syllabis copulandis concordabunt^ sic in
musica quaedam certa sunt intervalla quae symphonias
possint efficere. est autem symphonia duarum vocum 6
disparium intcr se iunctarum dulcis concentus. sympho-

10 niae simplices acprimae sunt tres, quibus reliquae con-
stant; una duum tonorum et hemitonii habens bidcTT)fia,
quae vocatur bid Teccdpwv, alia trium el hemitonii,
quam vocant bid Trevie: tertia est bid Tracaiv, cuius bid-
CTTiiLia continet duas priores. est enim vel sex tonorum, 7

15 ut Aristoxenus musicique adseverant, vel quinque et duo-

rum hemitoniorum , ut Pythagoras geometraeque, qui

demonstrant iii hemitonia tonum conplere non posse.

quare etiam huius modi intervallum Plato abusive hemi-

' tonlon , proprie autem bidXetfiiLia appellat. nunc vero ut 8

20 liquido appareat quemadmodum voces nec sub oculos nec
sub taclum cadentes habere possint mensuras , admirabile
Pythagorae referam commenlum, qui secreta naturae
servando repperit phthongos musicorum convenire ad
rationem numerorum. nam chordas aeque crajisas pari-

25 que longitudine diversis ponderibus tetendit, quibus
saepe pulsis nec phthongis ad ullam symphonian concor-

1. t6vov vulgo «emiTOMion (s in ras., ex h facta^ ut
videtur; conf, ad vs. li. 17. 18 cet.) Z), semitonion V 2. aLi-
qno^ D 3. pBomiscae Dy 9. simpboniae F 11. buo D,
dnoram Vvulgo hemiTOJiii D, semitonii dV 12. dia tes-
saron V alia dV^ aLa D eTemiTONii DV^ et semitonii d
13. diapente V &ia xrasoN D, diapason V diastema V
15. aBesTOzeiias D 16. emitoniorum V qni add. Carrio
17. III «emliTONta (s in ras^ D, idem sine ras» V, ii semitonia
lahnus ex edU. Rostoch. 18. «enoiTONiON (s in ras,) D, idem
sine ras, V 19. pBopBtae D 6tdX€i|Li|Lia lahnus, 6eaLLim(na
DV 21. ca6eNTi8 D possiT D 23. servando] immo re-
serando pThoNgos DV 24. coB^as DV 25. puN6eBi-
Bus D 26. ThoNQis Dy pthongis V

CBNSOBINUS. 2

18 DB DIE NATALI CAP. X.

daotibus pondera mutabat, et identidem frequenter ex-
pertus postremo deprehendit tunc duas chordas concinere
id quod est bid T€CC(xpu)v; cum earum pondera inter se
collata rationem haberent quam tria ad quattuor, quem
phthongon arithmetici Graeci epitriton vocant, Latini 5
9 supertertium. at eam symphonian quae bid it^vt€ dici-
tur ibi invenit ubi ponderum discrimen in sesquialtera
portione» quam duo faciunt ad tria conlata, quod hemin.
olion appellant. cum autem altera cliorda duplo maiore
pondere quam altera tenderetur et essel diplasion logus, 10

10 bid Tracuav sonabat. hoc et in tibiis si conveniret tempta-
vit, nec aliud invenit. nam quattuor tibias pari cavo pa-
ravit, inpares longitudlne, primam verbi causa longam
digitos sex, secundam tertia parte addita id est digito-
rum VIII, tertiam digitorum viiii sescuplo longiorem 15
quam primam, quartam vero xii digitorum, quae primam

11 longitudine duplicaret. his itaque inflatis et binarum
facta conlocatione omnium musicorum auribus adprobavit
primam et secundam reddere eam convenientiam quam
reddit dia tessaron symphonia, ibique esse portionem su- 20
pertertiam; inter primam vero ac tertiam tibiam, ubi
sescupla portio est, resonare dia pente; primae autem
quartaeque intervallum, quod habet duplam portionem,

12 diastema facere dia pason. sed inter tibiarum chorda-
rumque naturam hoc interest, quod tibiae incremento 25

2. 6epBaeheM6iT D dephendit V cordas V 3. dia-
tessaron V 5. pTOugoN D, pthongon V greci Vy corr,
m. rec, ^irfTpiTOV vulgo 6. a& Bv symphoniam V
diapente F" 7. ubi 2), t>hi d, hi /^ addiia xjl a m, rec,
sesquialtera Scalfger, sesquipLeTBa D, sesquipetra V 8. pro-
portione vulgo Mc et infra hemiLioN Z>, emiolion Vy i\\x\6-
Xiov vxdgo 10. bipLasioN locus DV, 5iiTXac{uJv X6yoc lahnus
secundum Scaligerum 11. dia pason V 13. ueBBi^ (ueB-
Bis ante ras.) D 18. conlatione V vulgo abpBosaBiT />,
corr, d 19. pBtma D 20. biaTessaBON DV^ 6idi T€ccd-
pu)v vulgo STmphoNia D 22. proportio V 5iapeNTe
DV, biA iT^vT€ vulgo 24. 6idcTri|Lia facere 6i4 iracutiv vulgo

cordaruq; V

DE DIE NATALI CAP. XI. 19

longiludinis fiunt graviores, cbordae autem augmento ad-
ditiponderis acutiores: utrubique tamen eademportio est.

His expositis forsitan quidem obscure, sed quam potui 11
lucidissime, redeo ad propositum, ut doceam quid Pytha-
5 goras de numero dierum ad partus pertinentium senserit.
prlmum, ut supra meraoravi generaliter, duos esse partus 2
omnino dixit, alterum minorem, quem Tocant septem-
mestrem, qui decimetducentesimo die post conceptio-
nem exeat ab utero, aiterum maiorem decemmestrem,

10 qui edatur die ducentensimo septuagensimo quarto. quo-
rum prior ac minor senario maxime continetur numero.
nam quod ex semine conceptum est, sex, ut ait, primis 3
diebus umor est lacteus, deinde proximis octo sangui-
neus: qui octo cum ad primos sex accesserunt, faciunt

15 primam symphoniam dia tessaron. tertio gradu novem dies
accedunt iam carnem facientes: hi cum sex iliis primis
collati sescuplam faciunt rationem et secundam sympho-
nian dia pente. tum deinceps sequentibus duodecim die-
bus fit corpus iam formatum : borum quoque ad eosdem

20 sex collatio tertiam dia pason reddit symphonian duplici
rationi subiectam. hi quattuor numeri vi viii viiii xii 4
coniuncti faciunt dies xxxv. nec inmerito senarius fun-
damentum gignendi est: nam eum telion Graeci, nos
autem perfectum vocamus, quod eius partes tres, sexta

25 et tertia et dimidia, id est unus et duo et tres, eundem
ipsum periiciunt. sed ut initia seminis et lacteum illud 5
conceptionis fundamentum primitus hoc numero absolvi-
tur^ sic hoc initium formati hominis et velut alterum
maturescendi fundamentum, quod est quinque et triginta

1. cord^ V 4. lucidisse me V, corr, m, rec. 6. duos
in V add, m. rec. 7. sepTemesTRem Z), septem menstrem V
8. decimo et ducentesimo V vulgo 9. decem menstrem V
10. septnagesimo V 14. accesserint V 16. h\h Teccdpoiv
vulgo 16. sex V m, rec, in ras, 17. sesci\pLa.n\ (sesc in
ras.) D secnN6am D symphoniam V (item mox vs. 20)
18. 6iA irdvTe vulgo 20. 6iA iracOLJV vulgo 21. RaTioNe D

hu D numerii V vi] sex V xii] xi D 22. 6ies
CX>u D 23. T€Ai0N F, T^\€iov vulgo greci F 26. il-
Lum D 29. maturascendi V TRiQCNTa D

2*

20 DE DIE NATALI CAP. XI.

dieruiD, sexies ductum , cum ad diem ducentensimum de-

6 cimum pervenit, maturum procreatur. alter autem ille
partus, qui maior est, maiori numero continetur, septe-
nario scilicet, quo tota vita humana finitur, ut et Solon
scribit et ludaei in dierum omnium numeris secuntur et 5
Etruscorum libri rituales videntur indicare. Hippocrates
quoque aliique medici in corporum valitudinibus non
aliud ostendunt: nam septimum quemque diem crisimon

7 observant. itaque ut alterius partus origo in sex est die-
bus, post quos semen in sanguinem vertitur, ita buius in lo
septem; et ut ibi quinque et triginta diebus infans mem-
bratur, ita bic pro portione diebus fere quadraginta.
quare in Graecia dies babent quadragensimos insignes.
namque praegnans ante diem quadragensimum non pro-
dit in fanum , et post partum quadraginta diebus plerae- 15
que fetae graviores sunt nec sanguinem interdum conti-
nent , et parvoli ferme per hos [fere] morbidi sine risu
nec sine periculo sunt. ob quam causam, cum is dies
praeteriit, diem festum solent agitare, quod tempus ap-

8 pellant TeccepaKOCTaTov. hi igitur dies quadraginta per 20
septem illos initiales'multiplicati fiunt dies ducenti octo-
ginta , id est hebdomadae quadraginta : sed quoniam ulti-
mae illius hebdomadis primo die editur partus, sex dies
decedunt et ducentensimus septuagensimus quartus ob-
servatur. qui numerus dierum ad tetragonum iUuni 25

9 Chaldaeorum conspectum subtiliter congruit: nam cum

3. maiore V 4. uita in V add. m. rec. 6. mdei B
flequuntar V et om, D 6. hippocBaTts D, hyppocrates V
10. ita et V 11. ubi V TBigeNTa D 12. poBTiTioNe D
13. qaa5BaQiNsimos Z>, quadragfesimos V insignos V^ corr.
1 m. 14. pBeQNaKS **** aNTe (lUteris quattuor quinqueve
erasis) Z), pregnans ante F quadragesimum V proce-
dit d r 17. paruuli F fere] infirmi Lachmannu»

19. pBaeTCBiT DV aQiTaBeae, sed alierum bo erasum, D

20. ecccpaKOCTeNU D, TecceBaKOSTeNU V, corr, Lachmannus
hu Z> 21. buoceNTi ocTogeNTa (octoginta d) D 22. eb-
domadae V 23. ebdomadis V bie* (5ie8 ante ras,) D
24. ducentesimus septuagesimns qnartus {non partus) V

26. ohaLbeoBum DV

DE DIE NATALI CAP. XII. 21

signiferum orbem diebus CCCLXV et aliquot horis sol cir-
cumeat, quarta necesse est parte dempta, id est diebus
LXX^xi aiiquotque horis, tres quadras reliquis diebus
cCLXXiiii non plenis percurrat, usque dum perveniat ad

5 id loci unde conceptionis initium quadratus aspiciat.
unde autem mens humana dies istos commutationis spe- 10
culari et arcana naturae rimari potuerit, nemo miretur.
haec enim frequens roedicorum experientia pervidit, qui
cum multas animadverterent semen non retinere con-

10 ceptum, conpertum habuerunt id quod intra sex dies
septemve eiciebatur esse iacteum , et vocaverunt iKpuciv,
quod postea autem sanguineum, idque dKTpu)C|Lidc appel-
latur. quod vero ambo partus videntur paribus dierum ii
numeris contineri, Pythagoras inparem laudat, tanien a

15 secta non discrepat. duo enim inpares ccviiii et CCLXXIII
dicit expleri, ad quorum consummationem aliquid ex se-
quentibus accedere, quod tamen diem solidum non ad-
ferat. cuius exemplum videmus tam in anni quam mensis 12
spatio servasse naturam, cum et anni inparem dierum

20 trecentorum sexaginta quinque numerum aiiquanto cu-
mulaverit et mensi lunari ad dies undetriginta aliquid ad-
diderit.

Nec vero incredibile est ad nostros natales musicam 12
pertinere. haec enim sive tn voce tantummodo est, ut

25 Socrates ait, sive, ut Aristoxenus, in voce et corporis
motu, sive in his et praeterea in animi motu, ut putat
Theophrastus, certe multum obtinet divinitatis et animis
permovendis plurimum valet. nam nisi grata esset deis 2
inmortalibus, qui ex anima constant divina, profecto iudi

30 scenici placandorum deorum causa instituti non essent,

1. 6ies Dy aLiquo5 D 3. lxii DV aLtqnobque D
quadrans F"^, corr. m. 2 7. MiBaKi 2>F 8. peRuibeT DF'
10. hasueBiNT i6 in quo& D 11. eiicebatur V CKKPTcm
D^, corr. m, rec, in V 12. sanguine V cktpocmoc V
(m «ic fere ductum 3<) 14. in partem y LaubeT D
16. ezequeNTtBus D 18. ui6emus (e ex i facta) D 21. un-
6eTBi9eNTa D 24. ut socrates <f F, UTCBaTes D 26. ami F'
27. TneoFBasTus DV

22 DB DIE NATALI CAP. XIII.

nec tibicen omnibus supplicationibus in sacris aedibus
adhiberetur , non cum tibicine Marti triumphus ageretur,
non Apolltni cilhara , non Musis tibiae ceteraque id genus
essent adtributa, non tibicinibus, per quos numina pla-
cantur , esset permissum aut iudos publice facere ac vesci 5
in Capitoiio, aut Quinquatribus minusculis, id est idibus
luniiis, urbem veslitu quo vellent personatis temulentisque

3 peryagari. hominum quoque mentes et ipsae, quamvis
Epicuro reclamante, divinae suam naturam per cantus
agnoscunt. denique quo facilius sufferant laborem, vel 10
in navis meatu a rectore symphonia adhibetur: legionibus
quoque in acie dimicantibus etiam metus mortis classico

4 depellitur. ob quam rem Pythagoras, ut animum sua
semper divinitate imbueret, prius quam se somno daret et
cum esset expergitus, cithara ut ferunt cantare consueve- 15
rat, et Asclepiades medicus phreneticorum mentes morbo
turbatas saepe per symphonian suae naturae reddidit.
Herophilus autem, artis eiusdem professor, venarum pul-

5 sus rhythmis musicis ait moveri. itaque si et in corporis

et in animi motu est harmonia, procul dubio a nataiibus 20
nostris musica non est aliena.
13 Ad haec accedit quod Pythagoras prodidit hunc totum
mundum musica factum ratione , septemque istellas inter
caelum et terram vagas, quae mortaiium geneses mode-
rantur, motum habere enrythmon et intervalla musicis 25
diastematis congrua, sonitusque varios reddere pro sua

2. cum om, V Marti] auT D, om. F, aut tubicine lak-
nuSj avitus Prellerus Rom. Mythol. p, 316; miM in auT latere
visum maBTi, quod in DV additum post aQeBeTUB, sed in D
super versum 3. appollini V chiTaBa D 4. TXBxdnihus
(cinibus d in ras.) D quos DV^ quod d 6. capiTULio D
qui& paTBiBus miNus ocuLis DV 7.«uBBes DV uesTiTO D
9. epicoBO D 10. ficilius F, corr, m. rec, 11. meatu uel
metatu uel motu Pontanus ad Macroh. in somn. Scip. II, 3^
meTu 2>F uecTOBeZ>F 13. phytagoras F 15. SYThaBa />,
cythara V 16. ascLepiabts {iinras. pro e, ut videtur) D
FBeNeTtcoBum DV 18. leBophiLus DV auTem moBTis D
19. BYThmis DV 20. in om, V vulgo aNtm {mi dinras.)
D armonia -^ 22. acce&iT D, accidit dV

DE DIE NATALI CAP. XIII. 23

quaque altitudiDe ita concordes, ut dulcissimam quidem
concinant melodian, sed nobis inaudibilem propter vocis
magnitudinem , quam capere aurium nostrarum angustiae
non possint. nam ut Eratosthenes geometrica ratione col- 2

5 legit maximum terrae circuitum esse stadiorum ducentum
quinquaginta duum milium, ita Pythagoras quot stadia
inter terram et singulas stellas essenl indicavit. stadium
autem in hac mundi mensura-id potissimum intellegen-
dum est quod Italicum vocant, pedum sescentorum Tiginti

10 quinque: nam sunt praeterea et alia longitudine discre-
pantia , ut Olympicum , quod est pedum sescentum , item
Pythicum pedum M. igitur ab terra ad lunam Pythagoras 3
putavit esse sladiorum circiter centum viginti sex milia,
idque esse toni intervailum; a luna autem ad Mercuri

15 steliam, quae stilbon vocatur, dimidium eius, velut hemi-
tonion; hinc ad phosphoron, quae est Veneris stella, fere
tantundem, hoc est aliud hemitonion; inde porro ad so-
lem ter tantum, quasi tonum et dimidium. itaque solis 4
astrum abesse a terra tonos tres et dimidium, quod vo-

20 catur dia pente , a luna autem duos et dimidium , quod
est dia tessaron. a sole vero ad stellam Martis, cui no-
naen est pyrois, tantumdem intervalli esse quantum a terra
ad lunam, idque facere tonon; hinc ad lovis stellam, quae
phaetbon appeliatur, dimidium eius, quod faciat hemito-

25 nion; tantundem a love ad Saturni stellam, cui phaenon
nomen est, id est aliud hemitonion; inde ad summum
caelum, ubi signa sunt, perinde hemitonion. itaque a 5

1. quaeque DV, corr, fJabmus coU. Madvigio ad Cic. de fin.
p, 699 3. caspeRe D 4. eBasTOSTheNes QeomiTBica I)
colligit V 6. qnot (l d in ras.) D 7. interra V 9. ui-
geNTi D 12. pedu*m* V 13. uigeNTi D 14. meBcoBt
D, mercorii d, Mercurii V 15. stilon D senoiTONtoN DV
17. emtTONtoN 2>, semitonion dV (hemtTONtON D anie ras, iHo
loco qui a nobis adscriptus est ad p. 25, 2) 19. a^sTBum
(ausTBum anieras,) D 20. dtapeNTe 2>F^ bxbi itivT^ vidgo
21. btaTessaBON DV, &td T€ccdpujv mdgo 24. pheTON D,
phoeton V 25. pheNON DV 26. 27. hemtxoNtoN D ante
ra§,, Bemitonion dV

24 DE DIE NATALI CAP. XIV.

caelo summo ad solem diastema esse dia tessaron, id est
duorum tooorum et dimidi, ad terrae autem summitatem
ab eodem caelo tonos esse ses, in quibug sit dia pason
symphonia. praeterea mulla quae rausici tractant ad alias
rettulit stellas et bunc omnem mundum euarmoDion esse 6
ostendit. quare Dorylaus scripsit esse mundum oi^anum
dei: alii addiderunt esse id im&xophow, quia septem

6 sint vagae stellae, quae plurimum moveantur. sed bis
omnibus subtiliter tractandis hic locus non est; quae si
vellem In unum librum separatim congerere, tamen in 10
angustiis versarer: quin potius, quoniam me longlus dul-
cedo musicae abdusil, ad propositum revertor.
U Igitur expositis iis quae ante diem natalem sunt, nunc
ut climactericoe anni noscantur, quid de gradibus aetatis

S humanae seusum sit dicam. Varro quinque gradus aetatjft 16
aequabiliter putat esse divisos, unum quemque scilicet
praeter extremum in annos xv. itaque primo gradu us-
que annum XV pueros dictos, quod sint puri, id est in-
pubes. secundo ad tricensimum annum adulescentes, ab
alescendo sic nomtnatos. in tertio gradu qui erant usque 20
quinque et quadraginta annos, iuvenis appellatos eo quod
rem publicam in re miiitari possent iuvare. in quarto au-
tem adusque sesagensimum annum seniores vocitatos,
quod tunc primum senescere corpus inciperet. inde us-
que fiaem vitae unius cuiusque quintum gradum factum, 26

t. 6tftTeB88BOJi Dy, 6(4 T€CCdpiuv vulgo 2. ,6i(mftiaTe«-
Rse D, dimiJii&terrse d, dimidii • terrae f snmmtTATem
D, Bnmmitate df 3. aJi eobem D btBpaaoit D, diapa-
san F {corr. m. 2), blk itaciiiv vulgo 4. muT.Ta q, D ad
nllaa om. F 6. rbtuut DV, carr. d tnarmomoK (enar-
moui d inrat.) D 6. dorilans V 7. id fnTcSxopfeov Sca-
liger, ibesT xftzOPBON D, id eat tttKopaon V quia] qui V
1-2. musioat* D 13. his T q D 14. cuiriBCTesioa 0,
cliniacterici d Vvulgo 17. usque ad vutgo 19. aeoDNBns
D, aecniidDg V trioesimum V" W. sLLesceNbo DV
eRAT DV 31. iauenes V appeLLaras D E3. abus-
qiie 1+ (eroitf ab) D, nsqae ad V sessciiHSimnm D, aeia-
gesimu V S4. tNcipiof (at d in ros.) D, incipiat V vutgo

k.

I

DE DIE NATALI CAP. XIV. 25

in quo qui essent, senes appeiiatos, quod ea' aetate corpus
iam senio laboraret. Hippocrates medicus in septem gra- a
dus aetates distribuit. finem primae putavit esse septi-
mum annum , secundae quartum decimum, tertiae duode-

5 tricensimum, quartae tricensimum quintum, quintae duo
et quadragensimum, sextae quinquagensimum sextum,
septimae novissimum annum vitae bumanae. Soion autem 4
decem partes fecit, et Hippocratis gradum tertium et sex-
tum et septimum singulos bifariam divisit , ut una quae-

10 que aetas annos baberet septenos. Staseas peripateticus 5
ad bas Soionis decem bebdomadas addiditduas, et spa-
tium plenae vitae quattuor et octoginta annorum esse
dixit; quem terminum si quis praeterit, facere idem quod
stadiodromoe ac quadrigae faciunt, cum extra tinem pro-

15 currunt. £truscis quoque libris fatalibus aetatem bominis 6
duodecim hebdomadibus discribi Varro commemorat.
quae duot^ ad decies septenos annos posse fatalia depre-
cando rebus divinis proferre, ab anno autem Lxx nec
postularL debere nec posse ab deis impetrari. ceterum

20 post annos Lxxxilii a mente sua homines abire, neque
his fieri prodigia. sed ex eis omnibus proxime videntur 7
adcessisse naturam qui hebdomadibus bumanam vitam
emensi sunt. fere enim post septimum quemque annum
articulos quosdam et in his aliquid novi natura ostendit,

25 ut et in elegia Solonis cognoscere datur. ait enim in
prima hebdomade dentes homini cadere, in secunda pu-

2. post laboraret in D add, hiNC a5 phosphoBON quae esT
jaeNeRis sxeLLa Fese TaNTumbem hoa esT aLiu5 hemiTONion
(semitonion d) : vide p. 23y 16 hippocBaTis Dy hyppocrates V
3. aetatu V 4. 5uo5eTBtcesimum DV 5. tricesimum V
6. quadragesimu V quinquagesimum V 8. hyppocra-
tis V 11. ebdomades V 13. preterit V 15. ctbubsus D
16. eB5oma6iBns DV bescBtst D 17. que dum ad V
depraecando F, corr. m. 2 21. pBOXimae D 22. eB5o-
ma5iBus DV 25. et inlegia V atenim V in prima heb-
domade cet. in DV supra invemuntur {vide ad p. 12, 6); hoc
autem loco leguniur temporum si veterum cet, (vide cap. 17^ 10)
26. eB5oma5ae J9, ebdomade V

26 DE DIB NATALI CAP. XIV.

bem apparere, in tertia barbam nasci, in quarta vires, in
quinla maturitatem ad stirpem relinquendam, in sexta
cupiditatibus teraperari, iu septima prudentiam linguam-
que consummari, in octava eadem manere (in qua alii
dixerunt oculos aibescere), in nona omnia iieri iangui- 5
diora, in decima hominem morti fieri maturum. * * tamen
in secunda hebdomade vel incipiente tertia vocem crassio-
rem et inaequabilem fieri, quod Aristoleles appellat tra-
gizin, antiqui nostri irquitallire, et inde ipsos putant
irquilallos appellari, quod tum corpus ircum olere inci- 10

8 piat. de tertia autem aetate adulescentulorum tres gradus
esse factos iu Graecia prius quam ad viros perveniatur,
quod vocent annorum xiiii Traiba, )Li6XX^q)iiPov autem
XV , dein sedecim eq)TiPov , tunc septemdecim dS^q^nPov.

9 praeterea multa sunt de his hebdomadibus quae medici ac 15
philosophi libris mandaverunt, unde appareC ut in morbis
dies septimi suspecti sunt et crisimoe dicuntur, ita per
omnem vitam septimum quemque annum periculosum et

10 velut crisimon esse et climactericum vocitari. sed ex his
genethliaci alios aliis difBciliores esse dixerunt, el non- 20
nulli eos potissimum quos ternae hebdomades conficiunt
putant observandos, hoc est unum et vicensimum, et
quadragensimum secundum, dein tertium et sexagensi-
mum, postremum octogensimum et quartum, in quo Sta-

11 seas terminum vitae defixit. alii autem non pauci unum 25
omnium difficillimum climactera prodiderunt, anno scili-

1. TeRTiarn D n^^Bes Z>, uires d P" 3. temptari V
4. ocTasa D in qua — languidiora om, V 7. eBbo-
ma&e DV 8. aBisTpTeLis D TpaTi<!^eiv vvXqo 9. irqui-
TaLLiBe (r d in ras,) D 10. '^««quiTaLLos Z>, irquitallos d V
eLeBe D 13. Traba D, TTa66 F, iraiba corr. rec. m, in V
meLLephoeboN DV 14. aephoesoN D, ephoebon V
cHecpoiBON D, eSecpiBON V 15. es&oma&iBus DV 17. cbi-
simie Z>, crisimiae V 19. climactericum] add, V m. 1 in
marg, climagI, m. 2 super uersum incertu 20. aLias «lus
DV' ^iFFtciLLiOBes D 21. TeBNa^ (s d in ras.) D eB-
boma&es DV 22. oc V uicesimum V 23. quabBagiN-
simum Z>, quadragesimum V sexagustmum Z>, sexagesi-
mum V 24. lxxx DV quo* Z>

DE DIE NATALI CAP. XIV. 27

cet undequinquagensimo, quem conplent anni septies
septeni; ad quam opinionem plurimorum consensus in-
clinat: nam quadrati numeri potentissimi ducuntur. de- 12
nique Plato ille veniat veteris philosophiae sanctissimus,
5 qui quadrato numero annorum vitam humanam consum-
mari putavit, sed novenario, qul conplet annos octoginta
et unum. fuerunt etiam qui utrumque reciperent nu-
merum, undequinquagensimum et octogensjmum unum,
et minorem nocturnis genesibus, maiorem diurnis scri-

10 berent * . pierique [aliter moti] duos istos numeros sub- 13
tiiiter dicreverunt, dicentes septenarium ad corpus, no-
venarium ad animum pertinere; hunc medicinae corporis
etApolliui adtributum, illum Musis, quia morbos animi,
quos appellant pathe, musice lenire ac sanare consueve-

15 rit. itaque primum climactera annum quadragensimum 14
et nonum esse prodiderunt, ullimum autem octogensimum
et unum ; medium vero ex utroque permixtum anno ter-
tio et sexagensimo, vel quem hebdomades novem vel
septem enneades conficiunt. hunc licet quidam periculo- 15

20 sissunum dicant, quod ad corpus et ad animum pertineat,
ego tamen ceteris duco infirmiorem. nam utrumque qui-
dem supra dictum continet numerum , sed neutrum qua-
dratum , et ut est ab utroque non alienus , ita in neutro
potens. nec multos sane, quos vetustas claro nomine

25 celebrat, hic annus absumpsit. Aristotelen Stagiriten re- 16

1. nN6e qatMqua^iNSimo D, unode qn. d, nno de qnin-
qnagesimo V 2. opoNiONem D 4. veniat veteris IcAnns,
neNia/ (t in ras, trium liUerarum) ceTeBis Z>, nenlat ceteris V
6. Lxxx DV 7. fuernnt — 8. nnnm om, V 8. UNbe • l • er
Lxzx UNnm D 9. ascriberent vulgo sine nota lacunae; scrl-
berent fieri. qnali termino duos cet, ego proposui in Eo8, sud-
deutacke Zeitschr. fur FUhol, II 1866 p. 625 10. istos d^,
isTo D 11. becBeneRUNT />, decrever {inmarg. dism, rec)
Vf discrevemnt vulgo 14. irdOr^ vulgo 15. cLamacTCBa Z>,
clamaectera d, clim^ctera V xl ct UNnm esse DV
16. Lxxx DV 18. sexagTsimo 2>, sexagesimo V ebdo-
mades V 19. hcNNeabes D 25. asiSTOTeLe^ (s a m. 2, ut
videtur) 2>, arlstoteles V Bepesi^ (t in ras,) D, repperit V,
corr. Guilielmus

28 DE DIE NATALI CAP. XV.

perio: sed hunc ferunt naturalem stomachi infirmita-
tem crebrasque morbidi corporis offensiones adeo virtute
animi diu sustentasse, ut magis mirum sit ad annos LXiii
eum vitam pertulisse quam uitra non protulisse.
15 Quare, sanctissime Caerelli, cum istum annum qui 5
maxime fuerat corpori formidolosus sine ullo incommodo
transieris, ceteros, qui ieviores sunt, climacteras minus
tibi exlimesco,, praesertim cum in te'animi potius quam
corporis naturam sciam dominari , eosque viros qui tales
fuerunt non prius vita excessisse quam ad annum illum lO
octogensimum et unum pervenerint, in quo Piato finem
vitae et iegitimum esse exislimavit et habuit iegitimum.

2 hoc anno et Dionysius Heracleotes, ut vita abiret, cibo
abstinuit et contra Diog)enes cynicus cibi cruditate in cho-
ieram solutus est. Eratosthenes quoque ille orbis terra- 15
rum mensor et Xenocrates Piatonicus yeteris academiae

3 princeps ad eundem annum vixerunt. non pauci etiam
per animi spiritum moiestiis corporis superatis iimitem
istum transgressi sunt, ut Carneades» a quo tertia acade-
mia est, quae dicitur nova, qui ad annum nonagensimumt, 20
vel Cleanthes , qui uno minus centum explevit. at Xeno-
phanes Colophonius maior annorum centum fuit. Demo-
critum quoque Abderiten et Isocraten rhetorem ferunt
prope ad id aetatis pervenisse quo Gorgian Leontinum,
quem omnium veterum maxime senem fuisse et octo su- 25

4 pra centum annos habuisse constat. quod si cultoribus
sapientiae sive per animi virtutem seu lege fati diutina
obtigit vita , non despero quin te quoque diu corpore ad-

1. sThomachi D 4. ptnlisse V non peBTULtsse DV
6. cerelli F ex siL cum d in ras. 7. LaemoBes D
11. oetogesijnam V 12. exTimamT D 13. btoNisins DV
15. BOLUTum JD 16. xeNocBaTis D, ^zenocrates {erasa e) V
achabemiae BV 19. achademia F 20. Noua ucl clc-
aNThes (cleantes V) qm ab aNNum NONageNStmum (nonagesi-
mum V) UNO minus ccNTum DVy transpoguU lahnus; idem ac-
cessit (lialmus yizit) post nonagensimum intercidisse coniecit
21. xeNcphaNes DF 28. atque V

DE DIE NATALI CAP. XVI. 29

qiie animo yalentem longior maneat senectus. quem enim
veterum nunc memoria suspicimus prudentia vel tempe-
rantia vel iustitia vel fortitudine tibi antestare [dicimus]?
quis eorum, si adesset, non in te omnium virtutum prae-
5 dicationem conferret? quis tuis laudibus se postponi
erubesceret? illud certe, ut arbitror, dignum est prae-
dicatione, quod, cum illis ferme omnibus quamvis pru-
dentissimis et procul a republica amotis non contigerit
sine offensione et odio plerumque capitali vitam degere,

10 tu tamen offlciis municipalibus functus, honore sacerdotii
in principibus tuae civitatis conspicuus, ordinis eliam
equestris dignitate gradum provincialium supergressus,
non modo sine reprehensione et invidia semper fuisti , ve-
rum etiam omnium omnino amorem cum maxima gloria

15 consecutus es. quis a te nosci aut ex amplissimo senatus 6
ordine non expetiit aut ex humiliore plebis nou optavit ?
quis mortalium vel te vidit vel de tuo nomine accepit,
quin et loco fratris germani diiigat et vice parentis vene-
retur? quis ignorat probilatem primam, fldem summam,

20 benignitatem incredibiiem, modestiam verecundiamque
singularem ceteraque humanitatis offlcia penes te unum
esse, et quidem maiora quam possint digne a quoquam
referri? quare et ego his nunc commemorandis super- 6
sedebo. de eloquentia quoque sileo, quam omnia provin-

26 ciarum nostrarum tribunalia, omnes praesides noverunt,
quam denique urbs Roma et auditoria sacra mirata sunt.
haec se et ad praesens et in futura saecula satis ipsa
nobilitat.

Nunc vero quatenus de die natali scribo, meum mu- 16

30 nus inpiere conabor, tempusque hodiernum, quo maxime

1. qaem enim veterum, qaornm memoriam saspicimas,
pradentia — antistare dioemas laknus secundum Lachmannum
2. suscepimas V 3. F0BTiTa6ivem D 5. posTpoiriT eaa-
BtsceReT Z>, corr. d 8. moTis DV^ remotls CaucJdus
9. atTa DV 10. sacerdoti V 13. BepraeheNsioNe D
16. qai d (% Uttera expuncta) 16. ezpeTiT D 27. pre-
sens V 30. implere V

30 DE DIE NATALI CAP. XVII.

flores, quam potero lucidissimis notis signabo; ex quo

2 etiam primus ille tuus nataiis liquido noscetur. tempus
autem non diem tantummodo vel mensem vel annum ver-
tentem appelio, sed et quod quidam iustrund aut annum

3 magnum vocant, et quod saecuium nominant. ceterum 5
de aevo, quod est tempus unum et maximum, non muitum
est quod in praesentia dicatur. est enim inmensum, sine
origine, sine fine, quod eodem modo semper fuit et sem-
per futurum est, neque ad quemquam hominum magis

4 quam ad alterum pertinet. hoc in tria dividitur tempora, 10
praeteritum, praesens, futurum. e quibus praeteritum
initio caret, exitu futurum, praesens autem, quod medium
est , adeo exiguum et inconprehensibile est, ut nuliam re-
cipiat longitudinem neque aliud esse videatur quam trans-
acti futurique coniunctio, adeo porro instabiie, ut ibidem 15
sit numquam, et quidquid transcurrit a futuro decerpit et

5 adponit praeterito. haec inter se tempora, anle actum
dico et venturum , neque paria sunt neque ita ut alterum
altero longius breviusve videatur: quidquid enim non

6 habet finem, conlationem mensurae non recipit. qua- 20
propter aevum neque annorum nec saeculorum oumero
nec denique uilo finiti temporis modulo metiri conabor :
haec enim ad aetatem infinitam non sunt brumalis unius
instar horae.

7 Itaque ut saecula possim percurrere et hoc nostrum 25
praesens designare, omissis aureis argenteisque et hoc
genus poeticis, a conditu urbis Romae, patriae nostrae

17 communis, exordiar, et quoniam saecuia aut naturalia

sunt aut civilia, prius de naturalibus dicam.
2 Saeculum est spatium vitae humanae longissimum 30

4. ant unum annu V 5. seculnm V 7. presentia V
10. quam abuLTeBum D^ quam ad adulterum d 11. e om.
DV 12. iNi**Tio (iNiKtTio ante ras.) D extTum D
13. iNCONpRaebeNSiBiLe D, inconprensibile V 16. quic-
quid y et adponit praeterito om, V 18. paria] pro-
pria V 19. quicquid V 26. bestQNase (6e ex h\) D
28. ezoB6iaB«% | e^ qm ( et initio versus adscr. m, 2) D, exor-
diar | D£ SAECYLIS F omissis et quoniam — dicam

/

DE DIE NATALI CAP. XVII. 31

partu et morte definitum. quare qui annos triginta sae-
culum putarunt multum videntur errasse. hoc enim tem-
pus genean yocari Heraclitus auctor est, quia orbis aetatis
in eo sit spatio. orbem autem yocat aetatis, dum natura
5 ab sementi humana ad sementim revertitur. hoc quidem
geneas tempus alii aliter definierunt. Herodicus annos
quinque et viginti scribit dici genean, Zenon triginta.
saeculum autem quid sit, usque adhuc arbitror ad subtiie 3
examinatum non esse. poetae quidem multa incredibiiia

10 scripserunt, nec minus historici Graeci, quamvis eos a
vero par non fuit decedere; ut Herodotus, apud quem
legimus Arganthonion Tartessiorum regem centum et
quinquaginta annorum fuisse, aut Ephorus, qui tradit Ar-
cadas dicere apud se reges antiquos ahquot ad Irecentos

15 yixisse annos. verum haec ut fabulosa praetereo: sed 4
inter ipsos astrologos, qui in stellarum signorumque ra-
tione verum scrutantur» nequaquam etiam convenit. Epi-
genes in centum duodecim annis longissimam vitam con-
stituit, Berosos autem centum sedecim: alii ad centum

20 yiginti annos produci posse, quidam etiam uitra credide-
runt. fuerunt qui non idem putarent ubique observan-
dum, sed varie per diversas regiones, pro ut in singulis
sit caeli ad circulum finitorem inclinatio, quod vocatur
clima.

26 Sed licet veritas in obscuro lateat, tamen in una qua- 5
que civitate quae sint naturalia saecula, rituales Etru-
scorum Ubri videntur docere, in quis scriptum esse fertur
initia sic poni saeculorum. quo die urbes adque civitates
constituerentur , de his qui eo die nati essent eum qui

3. T€V€dv vuIgOf item posthac f cveftc et xevediv 4. uocaNT
BV corr. Lachmannus 5. ab sementi Halmius^ a6 semeNTi Dy
om, V sementem V 7. TRigeNTa D 8. quid om» D
9. exanimatu V 10. scRiBseBUNT D eos] eo i>, om, V
12. arganthonnion V ^arcessiOBum (tar in ras.) D, tarces-
sioru V 13. quinta V, corr, m, rec, fuisse antephorus V
aRcha6as DV 14. apuT D aLiquob D tricentos V
17. epigeNesiN D, epjgenes in V 20. uigeNTi D 22. ua-
Biae D 26. secula F 28. atque V

32 DE DIE NATALI CAP. XVII.

diutissime vixisset die mortis suae primi saeculi modulum
finire, eoque die qui essent reliqui in civitate, de his rur-
sum eius mortem, qui longissimam egisset aetatem , finem
esse saeculi secundi. sic deinceps tempus reliquorum
terminari. sed ea quod ignorarent homines, portenta mitti 5
divinitus, quibus admonerentur unum quodque saeculum

6 esse finitum. haec portenta Etrusci pro haruspicii di-
sciplinaeque suae peritia diligenter observata in libros
rettulerunt. quare in Tuscis historiis, quae octavo eorum
saeculo scriptae sunt, ut Varro testatur, et quot numero 10
saecula ei genti data sint et transactorum singula quanta
fuerint quibusve ostentis eorum exitus designati sint con-
tinetur. itaque scriptum est quattuor prima saecula an-
norum fuisse centenum, quintum centum viginti trium,
sextum undeviginti et centum, septimum totidem, octa- 15
vum tum demum agi, nonum et decimum superesse, qui-
bus transactis finem fore nominis Etrusci.

7 Romanorum autem saecula quidam ludis saecularibus
putant distingui: cui rei fides si certa est, modus Ro-
mani saeculi est incertus. temporum enim intervalia, 20
quibus ludi isti debeant referri , non modo quanta fuerint
retro ignoratur, sed ne quanta quidem esse debeant sci-

8 tur. nam ita institutum esse, ut centesimo quoque anno
fierent, id cum Antias aliique historici auctores sunt, tum
Varro de scaenicis originibus libro primo ita scriptum 25
reliquit: cum multa portenta fierent, et murus
ac turris, quae sunt inter portam Coliinam
et Esquiiinam, de caeio tacta essent, et ideo

7. araspicii V 6i8cipLiirae quae D 9. BeTTULLeRaNT
/), retalerant V 10. at d in ras, ct quo6 D 11. trans-
actaram F, corr. m, 2 12. ^toNTiNeTUK D, continetur d,
item P^, in quo ntinet 1 m, in ra^, 14. ceNTeNU fuit in D, nunc
po8t ceNT est rasura trium litterarum et um superscr,, tertio
autem loco comparet etiam nunc ductus transversus qtd fuU su-
per u; centu V qutnTum (in in ras,) D 15. unumdevi-
ginti dV 22. debeat F\ corr, m, 2 25. scenicis V
26. muros V 28. tracta V

DE DIE NATALI CAP. XVII. 33

Jibros Sibyllinos X viri adissent, renuntiarunt
uti Diti patri et Proserpinae iudi Tarentini
in caropo Martio fierent tribus noctibus^ et ho-
stiae furvae immolarentur, utiqueludi cente-
5 simo quoque anuo fierent. item Titus Livius iibro 9
cxxxvi: eodem anno ludos saeculares Caesar
ingenti apparatu fecit, quos centesimo quo-
que anno (his enim terminari saeculi *) fieri
mos * ut *. contra ut decimo centesimoque anno re-

10 petantur tam commentarii xv virorum quam Divi Augusti
edicta testari videntur» adeo ut Horatius Flaccus in car-
mine quod saecularibus ludis cantatum est id tempus hoc
modo designaverit: Certus undenos decies per an-
nos Orbis ut cantus referatque ludos Ter die

15 clara totiensque grataNocte frequentes. quae 10
dissensio temporum, si veterum revolventur annales,
longe magis in incerto invenietur. primos enim ludos
saeculares exactis regibus post Romam conditam annis
CCXLV a Valerio Publicola institutos esse ^* ad xv viro-

20 rum conmentarios, anno ccxcvni M. Valerio Spurio Ver-
ginio conss. * * anno post urbem conditam "^octavo et
quadringentensimo, ut vero in commentariis xv virorum
scriptum est anno cccc et "^decimo M. Valerio Corvino li

1. STBiLLiNOS J)y X vlri Mommsenus CkronoL Rom, p.lSl^
• zu*utBi /), XII uiri V, xv viri vulgo renuntiarent 1^*,
corr, m, 2 8. is {immo hic) enim terminus saeculi vulgo
9. sed moris esse ut contra coni, Lcuihmannas ut contra,
omisso altero ut, V, at contra ut vidgo ante lahnum 11. Hor.
carm, saec, 21 ss, 13. cenTos DV 14. oases D F^ or-
bis F* 15. CLaRO BF post frequentes DV habent cap. 7
Superest — cap. 14, 7 ait enim; tum quae dissensio repetivit
Lachmannus ex eo loco quL indicatus est ad p. 10 ^ 7; denique
temporum et cet, supra leguntur: vide ad p. 25, 25 16. re-
uoluantur dV 19. xl uiBOBum DV 20. ccxcuiiii DV
21. GONSs- DV post conBa. lacunam sic explevit Lachmannus :
secundos ludos, ut Antias vult, M. Popilio Laenate iiii M,
Valerio Corvino cos. ; idem pro octavo correxit sexto, et vs. 23
octavo pro decimo (conf. C. L, Roth in Mus. Rhen, VI IX
p. 371 s,) 22. quabBaQiNStmo D, quadragesimo V xix
uirorum V 23. cuBmiNo DV, legendum Corvo cum Mamtia

CENSORINUS. 3

34 DE DIE NATALl CAP. XVII.

C. Poelilio cons. lertii ludi fuerunt Antiate Livioque
auctoribus P. Claudio Pulchro L. lunio Pulio cons. ♦ m
anno quingentensimo duodevicensimo P. Corneiio Len-

11 tuio C. Licinio Varo cons. de quartorum ludorum anno
triplex opinio est. Antias enim et Varro et Livius rela- 5
tos esse prodiderunt L. Marcio Censorino M'. Manilio cons.
post Komam conditam anno dcv. at Piso Censorius et
Gn. Geiiius, sed et Cassius Hemina, qui illo tempore vi-
vebat, post annum factos tertium adiirmant Gn. Corneiio
Lentulo Lucio Mummio Achaico cons., id est anno DCViii. lo
in XV virorum autem commentariis notantur sub anno
Dcxxviii M, Aemilio Lepido L. Aurelio Oreste cons.
quintos ludos C. Furnio C. lunio Silano conss. anno
Dccxxxvii Caesar Augustus et Agrippa fecerunt. sextos
autem fecit Ti. Claudius Caesar se iiii et L. Viteliio iii 15
cons. anno BCCC, septimos Domitianus se xiiii et L. Mi-
nucio Rufo cons. anno dcccxli, octavos imperatores
Septimius et M. Aurelius Antoninus Cilone et Libone

12 cons. anno dcccclvii. hinc animadvertere licet neque
post centum annos ut hi referrentur ludi statum esse, 20
neque post centum decem. quorum etiamsi alterutrum
retro fuisset observatum, non tamen satis id argumenti
esset quo quis his ludis saecula discerni'constanter adfir-
met, praesertim cum ab urbis primordio ad reges ex-
actos, annos CCXLIIII» factos esse auctor sit nemo, 25

1. poe TaeL io ci /), poetelio cons- P' aNTiaTae jD
2. puLLOi • cos D, pulloi coni V 3. quingentesimo duode-
uicesimo V 4. Limo BV uaRSO D cos* D, cons- F
6. m maNLio BV cos» /), cons» V 9. cn DV (at
vs. 8 uterqite habet gm) 10. mummo By coi' DF"
bciii DV^ 11. suB aNNis /)F 12. M. om. DV emino
DV cos' D, cos V 13. C pritts om. DV conss* DV
14. aug. et agryppa V 15. t • CLaubius DV caesaRsae*
i»c»iii cTLurTeLLio i) , cacsar se*i«c«iii et l. uitellio V (l.
uitellio ex sil.) 16. cos Dj cons V {item uierque proximo versu)
6omeTiaNus sex-iiii- D minuci V 17. tmpp. sepT. et m.
auR. D, imper. sept. et m. aur. V 18. nibone V 19.
cos Dy cons. V bcccLUii DV 20. ut hi] uti V sta-
tutum V 25. aNNO ccxliii D {conf. ad p. 35 vs. 7) ludos
ante factos add. lahnus

DE DIE NATALI CAP. XVII. 35

quod tempus procul dubio naturali maius est saeculo.
quod si quis credit ludis saecularibus saecula i( , sola no- 13
minis origine inductus, sciat saeculares dici potuisse quod
plerumque semel fiant hominis aetate, ut multa aiia quae
5 rara sunt post saeculum evenire loquentium consuetudo
usurpat.

Sed nostri maiores, quod natura saeculum quantum
esset exploratum non habebant, civile ad certum modu-
lum annorum centum statuerunt. testis est Piso, in cuius

10 annali seplimu scriptum est sic: Roma condila anno
DC septimum saeculum occipit his consulibus
qui proximi sunt consules, M. Aemiiius M.
filius Lepidus, G. Popilius ii absens. sed ut
hunc annorum numerum constituerent nostri, non nihil

15 cjusae fuit, primum quod multos suorum civium ad hunc
aelatem perducere yidebant, dein quod Etruscos, quorum
prima saecula centenum fuerunt annorum, etiam hic ut
in aliis plerumque imitari voluerunt. praeterea fieri potest U
quod refert Varro, quod Dioscorides astrologus scribit,

20 Alexandriae inter eos qui mortuos sallunt constare homi-
nem plus centum annos vivere non posse, idque cor ho-
minum declarare eorum qui integri perierunt sine cor-
5)oris tabe; ideo quod multis annis pendendo cor omnis
aetatis incrementa et deminutiones conseruere: et anni-

25 culi pendere duas dragmas, bimi quattuor, et sic in an-
nos singulos usque ad quinquaginta accedere binas; ab

2. cludi ante hldi» add, Lachmanms, discerni post saecula
Carrio 7. naturale vulgo post saeculum DV ex p. 34
vs. 25 add. ccxliiii, Mc igitur recte iiir, non iii 8. ciuiLem
Bj ciuile V 11. •6'SepTimo DV, corr, Lachmannus ac-
cipiT DV^ corr. Scaliger (coipit coni. Mommsenus ChronoL Rovi,
p,19i) 12. emiLius D M'P'laepidus F (m. p. ex sil.)
sedut V, sedit wiMffluiV 1 m, 15. haNc DV 16. producere
vulgo 17. ut] et V 18. imitare V praeterea adferri
coni. Lachmannus 19. quodque Dioscorides vulgo scripsit V
20. eos quae V sallunt Lach?nannuSf solcnt DV 21. id-
que cor hominum Lachmannus ^ ibciRCO humauum DV 23.
pependo V 24. coNSCRue^'^ (nt fortasse a pr, m) D, con-
seruent F, observent vulgo 26. quiuquaginta V in ras.

3*

36 DE DIE NATALI CAP. XVIII.

iis centum dragmis abusque anno quinquagensimo item
decedere in uno quoque binas; ex quo perspicuum sit
centensimo anno redire ad anni primi pondus nec longius
vitam posse producere.

15 Quoniam igitur civile Romanorum saeculum centum 5
annis transigilur, scire licet in decimo saeculo et primum
natalem tuum fuisse et hodiernum esse. quot autem sae-
cula urbi Romae debeantur, dicere meum non est: sed
quid apud Varronem legerim non tacebo, qui iibro anti-
quitatum duodevicensimo ait fuisse Vettium Romae in 10
augurio non ignobilem, ingenio magno, cuivis docto in
disceptando parem: eum se audisse dicentem, si ita esset
ut traderent bistorici de Romuli urbis condendae augu-
riis ac xii vulturis, quoniam cxx annos incolumis prae-
terisset populus Romanus, ad mil^ et ducentos perven- 15
turum.

18 Hactenus dictum de saeculo: nunc de annis maiori-
bus dicam , quorum magnitudo adeo diversa tam gentibus
observata quam auctoribus tradita est, ut alii annum
magnum esse in annis vertentibus duolius, alii in muitis 20
milibus annorum arbitrati sint. quod quale sit, iam hinc
2 conabor absoivere. veteres in Graecia civitates cum anim-
adverterent, dum sol annuo cursu orbem suum circumit,«
lunam novam interdum tridecies exoriri idque saepe
alternis fieri, arbitrati sunt lunares duodecim menses et 25
dimidiatum ad annum naturalem convenire. itaque annos
civiles sic statuerunl, ut intercalando facerent alternos
duodecim mensum, alternos tredecim, utrumque annum
separaiim vertentem, iunctos ambo annum magnum vo-
cantes. • idque tempus trieterida appellabant, quod tertio 30
quoque anno intercalabatur, quamvis biennii circuitus et

1. his V abusque LackmannuSy a^q^ D, atq; V
qainqaagesimo V 3. centesimo F 7. qaob D 8. aa-
Bis D 10. duodeoicesimo V 11. aagoRto D ignora-
bilem V caias DV, eias m, rec, in V in marg, bocTo
D, doctori V et m, receniior in D, doctiori Lachmannus
12. esseNT D 13. tradebant F 14. cxx] ex x DV
18. tam] eTiam DV 24. terdecies vulgo

DE DIE NATALI CAP. XVIII. 37

re vera dieteris esset ; unde mysteria , quae Libero alter-
nis fiunt annis, trieterica a poetis dicuntur. postea 3
cognito errore hoc tempus duplicarunt et tetraeterida
fecerunt: sed eam, quod quinto quoque anno redibat,
5 pentaeterida nominabant. qui annus magnus ex qua-
driennio coromodior visus est * t solis annum constare ex
diebus CCCLXV et diei parte circiter quarta, quae i in
quadriennium diem conficeret. quare agon et in Elide 4
lovi Olympio et Romae Capitolino quinto quoque anno

10 redeunte celebratur. hoc quoque tempus, quod ad solis
modo cursum nec ad lunae congruere videbatur, duplica-
tum est et octaeteris facta, quae tunc enneaeteris vocitata,
quia primus eius annus nono quoque anno redibat. hunc 5
circuitum vere annum magnum esse pleraque Graecia

15 existimavit, quod ex annis vertentibus solidis constaret,
ut proprie in anno magno fieri par est. nam dies sunt
solidi 7/ DCCCCXXII , menses solidi uno minus centum,
annique vertentes soiidi octo. hanc octaeterida vulgo cre-
ditum est ab Eudoxo Cnidio institulam, sed alii Cleostra-

20 tum Tenedium primum ferunt conposuisse et postea alios
aliter, qui mensibus varie intercalandis suas octaeteridas
protulerunt, ut fecit Harpalus, Nauteles, Menestratus, item
alii, in quis Dositheus, cuius maxime octaeteris Eudoxi
inscribitur. ob hoc in Graecia multae reljgiones hoc in- 6

i. bieTBBes />, diesteres d V misteria V posi Li-
bero vulgo add, patri 3. TeTRabeTeBi6a DV 4. seb eam
D, sed ad eam dF 5. penteterida V 7. quae pmmum
DV, quae anum vulgo 8. ehihe />, aelide V 9. olim-
pio V capitolio V 10. a* solis D 12. ocTeTems Dy
octo teris F aenneaeteris V^ ennaeteris laknus 13. re>
diebat d huc D 14. graetia F, corr, m, rec. 16. pRO-
pBtae D 17. soli D; dierum numerum et menses solidi add.
Scaliger minis V {jsciHcet soli diu nominis V^, unde solidi
uno minis fedi m, rec) 18. hanc om. V ocToaeTeRibam
DV 19. alii lahnus, aN D^ hanc et tum leostratum V
20. alius V 21. uaBiae D ocToeTeRibas DV 22. aR-
paLus D, corr. d NauTeLis DV 23. ocToaeTOBis D,
ocaeteris V, corr. d 24. religiones m. rec, in V, BegiOMes DV

38 DE DIE NATALI CAP. XVIII.

tervallo temporis summa caerimonia coluntur, Delphis
quoque ludi qui vocantur Pythia post annum octavum
olim couficiebantur. proxima est hanc magnitudinem
quae vocatur dodecaeteris ex annis vertentibus duodecim.

7 huic anno Chaldaico nomen est, quem genethliaci non ad 5
solis lunaeque cursus sed ad observationes alias habent
adcommodatum, quod in eo dicunt tempestates frugum-
que proventus ac sterilitates, item morbos salubritatesque

8 circumire. praeterea sunt anni magni conplures, ut Me-
tonicus, quem Meton Atheniensis ex annis nndeviginti 10
constituit, eoque enneadecaeteris appeliatur et intercala-
tur septies, inque eo anno sunt dierum vi milia et
DCCCCXL. est et Philolai Pythagorici annus ex annis
quinquaginta novem, in quo sunt menses intercalares vi-
ginti et unus; item Caliippi Cyziceni ex annis septuaginta 15
sex, ita ut menses duodetriginta intercalentur; et Demo-
criti ex annis Lxxxii cum intercalariis perinde viginti

9 octo; sed et Hipparchi ex annis ccciiii, in quo interca-
letur centies decies bis. haec annorum magnitudo eo
discrepat, quod inter astrologos non convenit quanto vel 20
soi plus quam CCCLXV dies in anno conficiat vel luna

10 minus quam triginta in mense. ad Aegyptiorum vero an-
num magnum luna non pertinet, quem Graece kuvikov,
Latine canicularem vocamus, propterea quod initium illius
sumitur, cum primo die eius mensis, quem vocant Aegyptii 25
0uju0oi, caniculae sidus exoritur. nam eorum annus
civiiis solum habet dies CCCLXV sine ulio intercalari: ita-

1. cerimonia V 3. proxime V 4. do deceteris V
5. geneethliaci V 7. abcommodaTa^ (as d in ras.) D
8. morbosque, omtsso salubritates, V 9. meTONTicus DV
10. uNbeuigeNTi D 11. eNNeacaclceTems Z?, m, 2 delevit
ceTems et post eNveacae in marg. adscr. teris; ennea cete-
ris F 12. iNq. D ui miLia ct accccxL D, ui et accccxL
F 13. phiLOLaus DV pythagori V 14. iNTeRcaLa-
Ris Df iutercalarii coni. Halmius 15. caLippi DV cizi'
cen V 16. buobcTBi^eNTa D 17. iNTeBcaLaRes DV
19. cencies V 22. egyptiorum V 25. quam D aegipTi
D 26. BoeYOi DVy GuJuOi lahnus secundum Plin, 27, 12, 105
27. solum Halmius, solus DV, solos vulgo

DE DIE NATALI CAP. XVIII. 39

que quadriennium aput eos uno circiter die minus est

quam naturale quadriennium , eoque fit ut anno MCCCCLXI
ad idem revolvatur principiuro. hic annus etiam heliacos
a quibusdam dicitur, et ab aliis OeoC IviauTOC. est prae- 11
6 terea annus quem Aristoteles maximum potius quam
roagnum appeliat, quem solis et lunae vagarumque quin-
que stellarum orbes conficiunt, cum ad idem signum, ubi
quondam simul fuerunt, una referunlur; cuius anni
hiemps summa est cataciysmos, quam nostri diluvionem
10 vocant, aestas autem ecpyrosis, quodestmundiincendium.
nam liis alternis temporibus mundus tum exignescere
tum exaquescere videtur. hunc Aristarchus putavit an-

norum vertentium IIcccclxxxiiii, Aretes Dyrrachinus

Vdlii, Heraclitus et Linus Xdccc, Dion Xdccclxxxiiii,
15 Orpheus CXX, Cassandrus tricies sexies centum milium:
aiii vero infinitum esse nec umquam in se reverti exi-
stimarunt. sed horum omnium pentaeteridas maxime 12
notandis temporibus Graeci observant, id est quaternum
annorum circuitus, quas vocant oiympiadas: et nunc apud
20 eos ducentesima quinquagensima quarta olympias nume-
ratur, eiusque annus hic secundus. idem tempus anni 13
magni Romanis fuit, quod lustrum appeliabant, ita qui-
dem a Servio TuIIio instilutum, ut quinto quoque anno
censu civium habito luslrum conderetur, sed non ita a
25 posteris servatum. nam cum inter primum a Servio rege 14
conditum lustrum et id quod ab imperatore Vespasiano v

1. apud V 2. iiccccLXi />, nccccLxi ^ 3. ab 6iem
Z>, addie V EeuoLuiTUB D i^\iaK6c vulgo 4. a om, V
6. amsTOTeLis D 9. hiems V catadysmos V^^ corr. m,
rec, 11. 12. bum — j[)um D 12. aBisThaBcus /), aristar-

CSS6

CUB V puToutV (auit din ras. et esse sup. vers.) D, pu-

tauit esse V vulgo 13. nccccLxxxiiii V aBeTts DV

67BBaciNUS />, dirracinus V 14. u6lii V heraclytus V
xbccc V 6ioN**| D x-bcccLXXxiiii V 15. orfeus cxx
V TBicicies DV 17. paMTahaeTesibas i), pata-haeteri-
das V 19. olimpiadas V 20. quinquagesima V olim-
pias V 23. seruo V\ corr. m. 2 ut] ot D 24. cesso D
26. senio V

40 DE DIB NATALI CAP. XIX.

et T, Caesare iii cons. factum est anni interfoerunt paulo
minus dcl, lustra tamen per ea tempora non plura
quam Lxxii sunt facta et postea plane fieri desierunt.

15 rursus tamen annus idem magnus per Capitolinos agonas
coeptus est diligentius servari, quorum agonum primus a 6
Domitiano institutus fuit duodecimo eius et Servi Corneli
Dolabellae consulatu. itaque hoc nunc anno qui celebra-
tus est agon undequadragensimus numeratur. quod ad
annos pertinet magnos in praesentia satis dictum: nunc
de annis vertenlibus dicendi locus. 10

19 Annus vertens est natura, dum sol percurrens xii

2 signa eodem unde profectus est redit. hoc tempus quot
dierum esset ad certum nondum astrologi reperire potue-
runt. Philolaus annum naturalem dies habere prodidit
CCCLXiiii et dimidiatum, Aphrodisius CCCLXV et par- 15
tem diei octavam, Callippus autem CCCLXV et Aristarchus
Samius tantumdem et praeterea diei partem mdcxxiii,
Meton vero CCCLXV et dierum quinque undevicensimam
partem, Oenopides CCCLXV et dierum duum et viginti
partem undesexagensimam, Harpalus autem ccclxv et 20
horas aequinoctiales xiii, at noster Ennius CCCLXVI.

3 plerique praeterea inconprehensibile quiddam et inenun-
tiabile esse existimarunt, sed pro vero quod proximum
putabant amplexi sunt, dies scilicet CCCLXV.

4 Igitur cum tanta inter viros doctissimos fuerit dissen- 25
sio^ quid mirum si anni civiles, quos diversae civitates

1. T. om, DV caesaR tcr cos* D, caesare ter coiis* V
interfuerint viilgo 3. lxxu DVy corr, Borghesius Oeuvres
epigr. II p, 78 ss, {conf. Mommsen. Ckronol. Rom. p, 169)
6. 6omeTiaNO D bie ante duodecimo add. DV seB^i DV
8. undequadragesimus V 12 st^: />, stg V quob Z>,
corr, d 13. BeppeaiBe D 14. pTLOLaus DV 16. aBi-
sThaBCus DV m, rec^ aristarcus V^ 17. tantundem et in
marg, du V MtLLe bcxxiii D, mille bcxxii V; post hunc
numerum d super vs, add, sup, V in vs, sup 18. undeuicesi-
mam V 19. ueNopibes DV 20. undesexagesimam V
21. XII coni. Scaliger &b D 22. iMCONpBaeheNSiBtLe D

qui6em CT eNUNTtasiLe DV; olim fuisse videtur quid nec
(neq. Halmius) enuntiabile 23. pBoximam D

DE DIE.NATALI CAP. XX. 41

rudes etiam tum sibi quaeque statuebant, tam inter se
discrepent quam cum illo naturali non congruant? et in
Aegypto quidem antiquissimum ferunt annum menstruum
fuisse, post deinde ab Isone rege quadrimenstrem fa-

5 ctum, novissime Arminon ad xiii menses et dies quin-
que perduxisse. item in Acbaia Arcades Irimestrem an- 5
num primo habuisse dicuntur, et ob id proselenoe appel-
lati, non, ut quidam putant, quod ante sint nati quam
lunae astrum caelo esset, sed quod prius habuerint an-

10 num quam is in Graecia ad iunae cursum constitueretur.
sunt qui tradunt hunc annum trimestrem Horon insti- 6
tuisse, eoque ver aestatem autumnum hiemem horas et
annum horon dici, et Graecos annales borus, eorumque
scriptores horographos. itaque quattuor annorum circui-

15 tum in modum pentaeteridis annum magnum dicebant.
Cares autem et Acarnanes semenstres habuerunt annos 7
et inter se dissimiles, quibus alternis dies augescerent aiit
senescerent, eosque coniunctos veiut trieterida annum
magnum.

20 Sed ut hos annos omittam caligine iam profundae 20
vetustatis obductos, in his quoque, qui sunt recentioris
memoriae et ad cursum lunae vei solis instituti, quanta
sit varietas facile est cognoscere, si quis vel in unius
Italiae gentibus, ne dicam peregrinis, veUt inquirere. nam

1. lam D 2. congregant V, corr. m, 2 in marg.
3. menstruum coni, lahnus, meNSTBm (em in ras. trium litt.)
D, bimenstrem F", bimestrem mdgo 5. Nouissimae D
XIII ♦ J9, XIII» V 6. in adiaia V trimenstrem V
7. pBoseLeNaM Z>, prose l^nam V appeLLaTi*uT Z>, appel-
lat id ut d, appellant- Id ut V 9. coelo V 10. quam
OOT. DV his V coNSTiTuaeBeNTUB D^ constituerentur dV
11. trimenstrem V 12. horus DV ., tDpac vulgo 13. ho-
ron om, DV, dipov vulgo grecos F", corr. m, rec. horus
DV, dipouc vulgo eorum, omisso que, V 14. scbibto-
Bes D idpoYpdqpouc vulgo cibcuitu DV 15. peNTahe-
TeBibis DV 16. semesTBes D 17. et erasum in D, habet V
18. TBtheTeBi6a D 20. omitam V caLiQiNem D 21. ue-
TusTaTOS D, corr, d BeceNTioses D

42 DE DIE NATALI CAP. XX.

ut alium Ferentini alium Lavinii itemque Albani vel Ro-
mani habuerunt annum, ita et aliae gentes. omnibus ta-
men fuit propositum suos civiies annos varie intercalandis
mensibus ad unum ilium verum naturalemque corrigere.

2 de quibus omnibus disserere quoniam iongum est, ad 5
Romanorum annum transibimus.

Annum vertentem Romae Licinius quidem Macer et
postea Fenestelia statim ab initio duodecim mensum fu-
isse scripserunt : sed magis lunio Gracchano et Fulvio et
Varroni et Suetonio aliisque credendum, qui decem men- 10
sum putarunt fuisse, ut tunc Albanis erat, unde orti Ro-

3 mani. hi decera menses dies CGCiiu hoc modo habebant:
Martius XXXI, Aprilis xxx, Maius xxxi, lunius xxx.
Quintilis xxxi, Sextiiis et September trtcenos, October
XXXI, November et December xxx; quorum quattuor 15

4 maiores pleni , ceteri sex cavi vocabantur. postea sive a
Numa, ut ait Fulvius, sive, ut lunius, a Tarquinio xii
facti sunt menses et dies CCCLV, quamvis iuna xil suis
mcnsibus CCCLiiii dies videbatur explere. sed ut dies
unus abundaret, aut per inprudentiam accidit, aut, quod 20
magis credo, ea superstitione qua inpar numerus plenus

5 et magis faustus habebatur. certe ad annum priorem
unus et qiiinquaginta dies accesserunt: qui quia menses
duo non explerent, sex illis cavis mensibus dies sunt sin-
guli detracti et ad eos additi, factique dies LVII, et ex 26
his duo menses, lanuarius undetriginta dierum, Februa-
rius duodetriginta. adque ita omnes menses pleni et in-
pari dierum numero esse coeperunt, excepto Februario,
qui solus cavus et ob hoc ceteris infaustior est habitus.

6 denique cum intercalarium mensem viginti duum vel vi- 30

1. FeReNTmi {ni in ras.) D 3. uaBiae DV 8. men-
siam V 9. gRacchaNo D perspicue ante ras. , gaacch^^o d^
graccho V 12. occiii DV 14. ocTaBes D 15. triee-
nos lahnus 16. a Noma] aNNum D 18. facti — luna xii
V^ in ras. 24. illis] his V dies om. V 26. FacTtque
(ac 271 ras. trium liit.) D lxii DV 26. fabruarius V
27. atque V * mense D, corr. d 30. menswm (u in ras.)
/>, mensu^^m d, mensiu V

DE DIE NATALI CAP. XX. 43

ginti trium dierum alternis annis addi placuisset , ut civi-
lis annus ad naturalem exaequareiur, in mense potissimum
Februario inter terminalia et regifugium intercalatum est,
idque diu factum prius quam sentiretur annos civiles ali-
5 quanto naturalibus esse maiores. quod delictum ut corri-
geretur, pontificibus dat«m negotium eorumque arbitrio
intercalandi ratio permissa. sed horum plerique ob odium 7
vel gratiam, quo quis magistratu citfus abiret diutiusve
fungeretur aut publici redemtor ex anni magnitudine in

10 lucro damnove esset, plus minusve exlibidine intercalando
rem sibi ad corrigendum mandatam ultro quod deprava-
runt, adeo aberratum esl ut 6. Caesar pontifex maximus 8
suo iii et M. Aemilii Lepidi consulatu, quo retro delictum
corrigeret, duos menses intercalarios dierum lxvii in

15 mensem Novembrem et Decembrem interponeret, cum
iam mense Februario dies iii et xx intercalasset, faceret-
que eum annum dierum CCCCXLV, simul providens in
futurum ne iterum erraretur: nam intercalario mense
sublato annum civilem ad solis cursum formavit. itaque 9

20 diebus CCCLV addidit decem, quos per septem menses,
qui dies undetricenos habebant, ita discriberet, ut lanua-
rio et Sextili et Decembri bini accederent, ceteris singuli ;
eosque dies extremis partibus mensium adposuit, ne sci-
licet religiones sui cuiusque mensis a loco summoveren-

25 tur. quapropter nunc cum in septem mensibus dies sin- XO
guli et triceni sint, quattuor tamen illi ita primitus instituti
eo dinoscunlur quod nonas habent septimanas, ceteri tres
[omnes alii reliquij quintanas. praeterea pro quadrante

3. interminalia V 5. biLecTum D 8. post abiret V
add. diutins abiret 6tuTtusque DV 9. redeptor d
10. miNusueL D LtutbiNe DV tNTeRKaLan6o /), interca-
landi V 11. ultro quod Halmius (quia Lachmannus) ^ ul-
TBoq. /), ultroque F", utroq; m. rec. in V in marg, 13. aemi-
Lto /?, ^mili V 14. lxiiii DV 18. tNTeBkaLamo D

21. discriberet Halmius^ 6iscBiBe *** 2>, distribuit V vulgo

22. post Decembri D add, Ne 23. meNSium D ante ras. F,
mensuum d 24. regiones V 28. orones alii reliqui eiecit
Modius, omnesque reliqui coni. Lachmannus

44 DE DIE NATALI CAP. XXI.

diei, qui annum verum suppleturus viclebatur, instituit ut
peracto quadrienni circuitu dies unus, ubi mensis quondam
solebat, post terminalia intercalaretur , quod nunc bis-

11 sextum vocatur. ex hoc anno ita a lulio Caesare ordinato
ceteri ad nostram memoriam luliani appellantur, eique 5
consurgunt ex quarto Caesaris consulatu. qui etiam si
optimo * t, non soli tamen ad annum naturae aptati sunt:
nam et priores anni, etiam si qui decemmenstres fuerunt,
nec Homae modo vel per ItalianF, sed et aput gentes

12 omnes, quantum poterat, idem fuerunt correcti. itaque 10
cum de aliquo annorum numero hic dicetur, non alios
par erit quam naturales accipere.

Et si origo mundi in hominum notitiam venisset, inde
21 exordium sumeremus: nunc vero id intervallum temporis
tractabo quod historicon Varro appellat. hic enim tria 15
discrimina temporum esse tradit, primum ab hominum
principio ad cataclysmum priorem, quod propter ignoran-
tiam vocatur adelon, secundum a cataclysmo priore ad
olympiadem primam, quod, quia multa in eo fabulosa
referuntur, mythicon nominatur, tertium a prima olym- 20
piade ad nos, quod dicitur historicon, quia res in eo ge-
2 stae veris historiis continentur. primum tempus, sive
habuit initium ^eu semper fuit, certe quot annorum sit
non potest conprehendi. secundum non plane quidem
scitur, sed tamen ad mille circiter et sescentos annos esse 25
creditur. a priore scilicet cataclysmo, quem dicunt et
Ogygii, ad Inachi regnum annos circiter CCCC ♦ ♦, hinc

2. peBacToit D qnadriennii V meNses 2> 7. ob-
timo y, optime lahnus sine lacunae noia 8. anni Lachr
mannus, am DV 9. apud V 10. poterat idem Carrio,
poTe*^4r &e Dy postea ide d^ postea idem V 11. btceBeTUB
NON aLtus D 15. htSTOBtcoTt (con in ras,) D, lcTOptKdv vtdgo
17. quod — adelon om, V 18. *a6eL0N />, fibrjXov vulgo
a cataclysmo priore om, V pBtOBem D 20. |iu6tK6v vulgo
21. icTOptK^v vulgo 22. Tempum /), c(yrr, d 23. quo6 D
24. coNpBaeheNbi />, conphendi V 26. et Ogygii L, de lan^
eBo^Yctt Z>, erogicii V^ et vulgo om, 27. iachi V annis F*,
anni sunt lahnus quabBtgeNTt D, quadringenti V vulgo; in

DE DIE NATALI CAP. XXI. 45

ad olympiadem primam paulo plus CGGC. quos solos,
quamvis mythici temporis postremos, tamen quia a me-
moria scriptorum proximos quidam certius definire
Yoluerunt. ,et quidem Sosibius scripsit esse CCCXGV, 3
5 Eratosthenes autem septem et quadringentos, Timaeus
ccccxvii, Aretes dxiiii, et praeterea multi diverse, quo-
rum etiam ipsa dissensio incertum esse declarat. de ter- 4
tio autem tempore fuit quidem aliqua inter auctores dis-
sensio in sex septemve tantummodo annis versata: sed 5

10 hoc quodcumque caliginis Varro discussit, et pro cetcra
sua sagacitate nunc diversarum civitatium conferens tem-
pora, nunc defectus eorumque intervalla retro dinume-
rans eruit verum iucemque ostendit, per quam numerus
certus non annorum modo sed et dierum perspici possit.

15 secundum quam rationem nisi fallor hic annus, cuius 6
velut index et titulus quidam est V. C. Pii et Pontiani con-
sulatus, ab olympiade prima miilensimus est et quartus
decimus, ex diebus dumtaxat aestivis, quibus agon Olym-
picus celebratur ; a Roma autem condita nongentensimus

20 nonagensimus primus, et quidem ex PariUbus, unde urbis
anni numerantur; eorum vero annorum quibus lulianis 7
nomen est ducentesimus octogensimus tertius, sed ex
die Kal. lanuariarum , unde lulius Caesar anni a se con-
stituti fecit principium ; at eorum qui vocantur anni Au- 8

25 gustorum ducentesimus sexagensimus quintus, perinde

lacuna haec fere exciderunt computarunt, hinc ad excidium
Troiae annos dccc {conf, Idhni adnoiationem et H. Keitnerum,
Vcnrronische Studien p. 46 8,) 1. olimpiadem F" qnabBi-
9eNTi DFy quadringenti vulgo 2. mytichi V 3. scribto-
Bum D 5. emTosTlieNes DV quaTBi^eNTos /> Timeus />,
itimeus V 6. eBCTes DV, Crates coni. lahnus 6ciiii F^,
corr, m. 2 8. acTOBes Bj corr, d 11. coNTeBCNS DV
12. dinumetitkjsfa (din in ras.) D 15. aNUS D 16. quidam
om. lahnus Y. C. (t. e, virorum clarissimorum) Pii Borghesius
in Ann, inst. archaeol, a, 1856 p. 48, utpii DV, Ulpii vulgo
pontiam F 17. miLeNstmus D, millesimus' V 19. non-
gentesimus nonagesimus F 20. ubb^s D, urbes d &2.
octogesimus V 23. kl />, k et l perscripta V (item vs, 6).
lUNiaBum DV 24. a6 D 25. sezagesimus V

46 DE DIE 5ATALI CAP. XXI.

ei Kal. bnoariis, quanivis ex aote diem xvi KaL Febr.
imperator Caesar, DiTi filins, seoleotia L. MoDati Planci
a seoato celerisque ciribus Aognslos appellalns est se vn
9 el M. Vipsaoio Agrippa m cons. sed Aeg^rptii, qood bien-
nio ante in potestatero dicionemqoe popoii Romani vene- 5
ninl, honc Augostorom aooum ducentesimum sexagen-
simum septimum nwnerani, nam ut a nostris ita ab
Aegypliis quidam anni in lilteras relati sunt, ut quos Na-
bonnazaru nominant, quod a primo imperii eius anno
consurgnnt, quorum bic nongentesimns octogensimus sex- 10
tus est; item Philippi, qui ab excessn Alexandri Magni
numerantur et ad hunc nsque perducli annos dlxii con-

10 summant. sed horum initia semper a primo die mensis
eius sumuntur cui apud Aegyptios nomen est Thouth,
quique hoc anno fuil ante diem vii Kal. lul., cum abhinc 15
annos centum imperatore Antonio Pio ii Bruttio Prae-
sente Romae consulibus idem dies fuerit ante diem xiii
Kal. Aug. , quo tempore solet canicula in Aegypto facere

11 exortum. quare scire etiam licet anni illius magni, qui,
ut supra dictum esl, solaris et canicularis et dei annus 20

12 vocatur, nunc agi vertentem annum centensimum. initia
autem istorum annorura propterea uotavi, ne quis eos aut
ex Kai.Ianuariis aut ex aliquo tempore siraul putaret inci-
pere, cum m his conditorum voluntates non minus diversae

13 sint quam opiniones phiiosophorum. idcirco aliis a novo 25
Hole, id est a bruma, aliis ab aestivo solstitio, pierisque
ab aequinoctio verno, partim ab autumnali aequinoctio,

1. ez priu8 om, V taiTU{iRtas />, ianaar V ex] et V
2. tfr^-cHei 2>, impcaei K 3. Augustus om. V si sepTies
/>, 8e septies V 4. agippa cons-, omisso iii, V 7. nu-
merant add, lahnus 8. nabonnazarii f^ 10; octogesimus
y 14. Thoyth la/inus 16. imp. F ii Halmius, ct DV^
II et vulgo 17. consulib: D FueRUNT DV xii DV,
corr, Scaliger 18. kI (1 deleta) augs- V 20. est om. V
co^antB DV 21. oentesimum V 23. aliquo] immo alio
quo ^^An\n& Nageliusyhx^ DV.hiQLachmannus 25. phy-
losophorum V aLUS D ((nte ras., alii dV 26. asitu | aLtaB
/), a brumali*ab V pLCRtque DV

DE DIE NATALI CAP. XXII. 47

quibusdam ab ortu vergiliarum , nonnuilis ab earum oc-
casu, mullis a canis exortu incipere annus naturalis vi-
detur.

Mensium genera duo: nam alii sunt naturaies, alii22
5 civiies. naturaiium species duae , quod partim solis par- 2
tim iunae esse dicuntur. secundum soiem iit mensis, dum
sol unum quodque in zodiaco orbe signum percurrit; lu-
naris est autem temporis quoddam spatium a nova iuna.
civiies menses sunt numeri quidam dierum quos una 3

10 quaeque civitas suo instituto observat, ul nunc Romani a
lcaiendis in iiaiendas. naturaies et antiquiores et omnium
gentium communes sunt, civiies et posterius instituti et
ad unam quamque pertinent civitalem. qui sunt caeiestes, 4
sive soiis seu iunae , neque peraeque inter se pares sunt

15 nec dies babent totos. quippe soi in aquario moratur
circiter undetriginta , in pisce fere triginta, in ariete
unum et triginta, in geminis prope triginta et duos, et
sic in ceteris inaequabiliter, sed usque adeo non totos
dies in singulis, ut annum suum, id est dies ccclxy et

20 portionem uescio quam adbuc astroiogis inexpioratam , in
XII suos dividat menses. iuna autem singuios suos men- 5
ses conficit diebus undetriginta circiter et dimidiato, sed
et hos inter se dispares, aiias iongiores, aiias breviores.
at civitatium menses vei magis numero dierum inter se

25 discrepant, sed dies ubique habent totos. apud Albanos 6
Martius est sex et triginta, Maius viginti duum, Sextilis
duodeviginti , September sedecim: Tuscuianorum Quinti-
lis dies babet xxxvi, October xxxii, idem October apud
Aricinos xxxviiii. minime videntur errasse qui ad iu- 7

30 nae cursum menses civiies adcommodarunt, ut in Graecia
pierique, apud quos aiterni menses ad tricenos dies sunt

2. muLTi* 2>, corr. d 4. meNSium D ante ras. V, men-
sum d 14. paBxes DV 16. uNbexxx DV pisce (e in
ras.) D 16. xxx — uNum ei xxx — xxx ct 6uos DV {super
ultimum xxx V^ add. ta) 22. UNbeTRi^eNTa D 24. nu-
mcBos D 26. uiqinti i6uum Z>, uiginti et duum vulgo
27. quiNTiLes D

48 DE DIE NATALI CAP. XXII.

8 facti. maiores quoque nostri idem sunt aemulati, cum
annum dierum CCCLV haberent. sed Divus lulius cum
videret hac ratione neque ad lunam menses, ut oporte-
bat, neque annos ad solem convenire» maiuit annum cor-
rigere, ut sic etiam menses civiles cum veris illis sola- 5
ribus, etsi non singuli, tamen universi ad anni finem
necessario concurrerent.

9 Nomina decem mensibus antiquis Romulum fecisse
Fulvius et lunius auctores sunt. et quidem duos primos

a parenlibus suis nominasse, Martium a Marte patre, 10
Apriiem ab Aphrodite, id est Venere, unde maiores eius
oriundi dicebantur. proximos duos a populo , Maium a
maioribus natu, lunium a iunioribus. ceteros ab ordine
quo singuli erant, Quintilem usque Decembrem perinde

10 a numero. Varro autem Romanos a Latinis nomina men- 15
sum accepisse arbitratus auctores eorum antiquiores quam

11 urbem fuisse satis argute docet. itaque Martium mensem
a Marte quidem nominatum credit, non quia Romuli fue-
rit pater, sed quod gens Latina bellicosa. Aprilem autem
non ab Aphrodite, sed ab aperiendo, quod tunc ferme 20
cuncta gignantur et nascendi claustra aperiat natura.

12 Maium vero non a maioribus, sed a Maia nomen acce-
pisse, quod eo mense tam Romae quam antea in Latio
res divina Maiae fit et Mercurio. lunium quoque a lu-
none potius quam iunioribus, quod illo mense maxime 25

13 lunoni honores habentur. Quintilem, quod loco iam apud
Latinos fuerit quinto, item Sextilem ac deinceps ad De-
cembrem a numeris appellatos. ceterum lanuarium et

2. haseNT DV 3. BaTioNe quae 9jb Dv 4. annos
Halnms, slhho DV, annum vulgo maluit] auub /) 5. ci-
Yiles Lachmannus, ucl DV 7. coNCURBeNT D 12. a post
Maium om. V 13. ceTeais DV 16. aBBiTBaNTUB D, ar-
bitratur dV, corr, laknus acTOBEs />, autores d 17*, ar-
gute Carrio, bbkti D, arkiti d, arkyti V 20. aPBobiTe DF
FeBBeD, fere Vvulgo 25. maximae i> 26. loco lam Z),

loiam V 27. quinto m, rec, in D %n ras, sexTiLe D
28. Numis appeLLaTUS D

DE DIB NATALI CAP. XXIII. 49

Februarium postea quidein addilos, sed nominibus iam
ex Latio sumptis; et lanuarium ab lano, cui adtributus
est, nomen traxisse, Februarium a februo. est februum 14
quidquid piat purgatque, et februamenta purgamenta,
5 item februare purgare et purum facere. februum autem
non idem usquequaqaa dicitur: nam aliter in aliis sacris
februatur, hoc est purgatur. in hoc autem uiense Lu- 15
percalibus, cum Roma lustratur, salem caKdum ferunt,
quod februum appellant, unde dies Lupercalium- proprie

10 februatus et ab eo porro mensis Februarius vocitatur.
ex his duodecim mensibus duorum tantum nomina inmu- 16
tata. nam Quintilis lulius cognominalus est C. Caesare v
et M. Antonio cons* anno luiiano secundo: qui autem
Sextilis fuerat, ex SC. Marcio Censorino C. Asinio Gallo

15 cons. in Augusti honorem dictus est Augustus anno Au-
gusti vicensimo. quae nomina etiam nunc ad hauc per-
manent memoriam. postea vero multi principes nomina 17
quaedam mensium inmutaverunt suis' nuncupando nomi-
nibus; quod aut ipsi postmodtim mutaverunt, aut post

20 obitum eorum iUa nomina pristina suis reddita mensibus.

Superest pauca de die dicere, qui, ut mensis aut an- 23 '
nus, partim naturalis partim civilis est. naturaliter dies 2
est tempus ab exoriente sole ad soiis occasnm , cuius con-
trarium tempus est nox ab occasu solis ad exortum. civi-

25 iiter autem dies vocatur tempus quod fit ubo caeli circum-
actu, quo dies verus et nox continetur, ut cum didinus
aiiquem dies xxx tantum vixisse: relinquitur eniffl etiam
noctes inteliegere. huius modi dies ab astrologis et civi- 3

3. FesBum DV 4. quicquid V piax D, ex iniiio
superscr. dy expiat F vulgo . 5. FeBBnm DV^ item uterque
v»i^9 12. Ham qui tULins DF 13. ct maNTUKio DV
coB* Dy conS- Vj item tderque vs. 15 14. ext^* maBCo DV
0. Asinio] casiiuo DV 15. augustio uincesimo V 20. post
mensibus vulgo add, sunt 22. NaxuBam* {reaura quattuor
quinquwe lUt,) D, naturales d, naturalis V wdgo 23. a
soLis D 24. est tempus V civilis vulgo 25. ciBCum«
acTum quo6 D 27. xxx] ta mperscr, m. 2 in V

CBNSOBINUS. 4

50 DB DIE NATALI GAP. XXIII.

tatibus quattuor modis deflnitur. Babylonii quidem a so-
lis exortu ad exortum eiusdem astri diem statuerunt, at in
Umbria pierique a meridie ad meridiem, Athenienses
autem ab occasu solis ad occasum. ceterum Romani a
media nocte ad mediam noctem diem esse existimarunt. 5

4 indicio sunt sacra pubiica et auspicia etiam magtstratuum,
quorum si quid ante medium noctis est actum, diei qui
praeteriit adscribitur, si quid autem post mediam noctem
et anteiucem factum est, eo die gestum dicitur qui eam

5 sequitur noctem. idem signiOcat quod qui a media nocte iO
ad proximam mediam noctem in his horis quattuor et

6 viginti nascuntur eundem diem habent natalem. in horas
XII diem divisum esse nocteroque in totidem vulgo no-
tum est: sed hoc credo Romae post reperta solaria ob-
servatum. quorum antiquissimum quod fuerit inventu 15
difficile est: alii enim apud aedem Quirini primum sta-
tutum dicunt, alii in Capitoiio, nonnutii ad aedem Dianae

7 in Aventino. iliud satis constat, nullum in foro prius
fuisse quam id quod M. Valerius ex Sicilia advectum ad
rostra in columna posuit. quod quoniam ad clima Sici- 20
liae descriptum ad horas Romae non conveniret, L. Phi-
lippus censor aliud iuxta constituit. deinde aliquanto post
P. Corneiius Nasica censor ex aqua fecit horarium, quod
et ipsum ex consuetudine noscendi a sole horas solarium

8 coeptum vocari. horarura nomen non minus annos tre- 25
centos Romae ignoratum esse credibile est : nam xii ta-
bulis nusquam nominatas horas invenies, ut in aliis postea
legibus, sed ante meridiem, eo videiicet quod partes

1. BaBTLLOKi Z>, babilonii V qut6am DV 3. aThe-
NieNSis D 8. pBaeTeBiT 2>, preteriit V 9. 6iceTUB DV
quiaeam D 12. oBas D 16. tNueNTum D 17. capt-
TOLt|no D (no d adscr, extremo versu, proximi autem versus
initio una Httera erasa est), capitulino V 18. illos D

20. qm D, cum V vulgo acLimma />, aclimmate <^, a cli-
mate V 21. obbs DV (m Vh. add, in marg, m, rec.) 28. p.
corn V NamstcaeNSOB D 24. hoBaBum D 25. TBae-
ceNTos D 26. duodecim V

BE DIB NATALI CAP. XXIV. 51

diei bifariam tum dlvisi meridies disceirDebat. alii diem 9
quadripertito, sed et noetem simiiiter dividebant* idque
Gonsuetudo testatur militaris, ubi dicitur vigilia prima,
item seennda et tertia et quarta.
5 Sunt etiam plura noctis et diei tempora aliis subno- 24
tata propriisque discreta nominibus, quae apud veteres
poetas passim scripta inveniuntur. ea omnia ordine suo
exponam. incipiam a nocte media» quod tempus princi-
pium et postremum est diei Romani. tempus quod huic

10 proximum est vocatur de media nocte: sequitur gal- 2
licinium, cum galli canere incipiunt; dein contici-
nium, cum conticuerunt ; tunc ante lucem, et sic
diluculum, cum sole nondum orto iam lucet. secun- 3
dum diluculum vocatur mane, cum lux videtur sole orto;

15 post hoc ad meridiem; tunc meridies, quod est
medii diei nomen; inde de meridie; hinc suprema.
quamvis plurimi supremam post occasum solis esse existi -
mant, quia est in xii tabulis scriptum sic, solis occa-
sus suprema ^empestas esto: sed postea H. Piae-

20 torius tribunus plebiscitum tulit, in quo scriptum est
Praetor urbanus qui nunc est quique posthac
fuat duo lictores apud se habeto iusque ad
supremam [ad sotem occasum iusque] inter cives
dicito. post supremam sequitur vespera, ante ortum 4

25 scilicet eius stellae quam Plautus vesperuginem, Ennius

1. aLiis J) ante ras,^ corr, d hx^ DV 3. consuetudo
LachmannuSy simiHTubo DV 6. TempoRaLi suBNOTaTa Z>,
tempora subnotata V 7. soRiBTa D 11. coNTicmm DV,
conticaum coni, L. de lan 13. beLUcuLum />, diculum F,
corr, m. rec. in V 14. orto coniectura addidi 16. mebi DF'
19. esTO i9, sedoerasa pLeTOBius DV 20. scBiBTum D
21. pretor V 22. fuat Modius, PiaT DV licores V
iusque ad R, Schoellius legis XII tabul. rel, p, 3 s,, isque DV,
usque Lachmannus 23. ad solem occasum ab ipso Censorino
ea:plicandi gratia addita esse suspicatur SchoelUus 24. 6ic^to
(6iciTo ante ras,) D uespeRaNTeoBum D, uesperanteeo-
rum rf, uesp • antetorum V 26. pLausTus />, corr, d Plaui.
Amphitr. 1 1, ^^^

4*

52 DE DIB STAtALI GAP. XXIV.

5 ▼esperum, Vergilius kesperon appeUat. iode porro cre-
pu<scuiuni, sic fortasse appeUatum quod res ineertae

6 creperae dicuntur idque tempus noctis sit an diiei iacer-
tum est. post id sequitur tempus quod dicittus lumi-
nibus accensis: ai^qui prima faee dicebant; deinde 5
concubium, cum itum est cubitum; exkide inteoi-
pesta, id est multa nox, qua nihil agi tempestivuni.
tunc [cum] ad mediam noctem didtur, et ^c m^e-
dia nox * * ^^

1. uirgilius F Verg. ecl, 8, 30. tO, 77 appellant F
3. iKceBTe cBepese D 6. GomiTQrn esT coBiTam D
T» quia dV 8. a6 mebia D

FRAGMENTUM

CENSORINO ADSCRIPTUM.

DE NATURALI INSTITUTIONE. 1

loitia rerum eadein elemenla et prlncipia dicuntur.
ea stoici credunt tenorem adque materiam. tenorem, qui
rarescente materia a medio tendat ad summum, eadem

5 concrescente rursus a summo referatur ad medium. Tha-
les Milesius aquam principium omoium dixit, et alias opi-
niones supra rettuli. Stoicorum opinio probanda, qui cum 2
arte conpositum mundi opus considerarent, introduxe-
runt naturam providam ac sapientiam , quam ordo inper-

10 niutabilis ostenderet, et induslria factum pronuntiaverunt.
sive perpetuus sive longaevus est mundus et in flammas 3
abit et vicissim ex flammis renovatur ac restituitur, du-
rantibus tamen principiis, nec reccidere ad nihilum videri
potest, quod in se deficit et in se regignitur. et constat 4

15 quidem quattuor ele nentis, terra, aqua, igne, aere.
cuius principalem so*em quidam putant, ut Cleantbes; et
Chrysippus aethera , cuius motu perenni subiecta tenen-
tur et administrantur, et ipse quidem aether nihil pati-
tur; aer aethera supra, infra aquam; aera supra aqua,

20 infra terram. terra omnia ex se omnium permixtione 5

DE NATURALI INSTITUTIONE cet. nuUo spatio inter-
posito ultima Censorini seqmntur in DV 3. atqne V
5. asaummo D TaLes D 7. BeTTULLi D 8. opns mundi V
10. et om, DV 12. ^caBiiT (haBiiT ante ras,) D et uicis-
sim d in ras, 14. beFiciiT D, tum et om. DV 16. CLeaN-
Tes eT CBTBippus DV et] at laknus secundum Manutium,
set cont. BaJmius 18. aeTea D 19. aeaa aeTheaa — su-
paa aquam DV, corr, L, de lan et L, Urlichsius in Mus, Rhen,
XI p, 159 20. omNi exe D^ omni sez, omisso se, V
permixTto D

56 FRAGMENTl CAP. II.

progignit, et temperanlia fovetur, intemperantia laeditur.
invicem porro elementa succedere et interitu singulorum
universa fieri sempiterna manifestum est.

2 DE CAELI POSITIONE.

Caelum circulis quinque distinguitur. quorum duo 5
extremi maxime frigidi, australis bumillimus et aquilonius
excelsissimus. his utrimque proximi duo paralleloe vo-
cantur, ut ita dixerim, aeque distantes, idem tropici, i^em
solistitiales ; alter hibernus, per quem sol transmittens
octava parte capricorni solistitium hibernum facit; alter lO
aestivus, per quem sol octava parte cancri solistitium

2 aestivum facit. medius est aequinoctialis, qui octava parte
arietis aequinoctium yernum, octava librae autumnale
constituit.

Ut circuii in caelo, ita in terra: zonae vocantur. in- 15
habitabilis infra frigidus circulus ob rigorem t * quod ab
his longissime sol abest, item intra calidus aequinoctialis,

3 quod sub yertice solis est. sub quo quidam habitare di-
cunt * '^cydropiae et Aethiopiae maximam partem, item
plurimas insulas maris rubri aliosque vertices eminen- 20
tiasque terrarum nostris ampliores. sub tropicis habitare
nihil dubium est. noster solistitialis aestivus est excelsus

4 adque arduus. divisi a nobis circulo aequinoctiali antich-
thones nominantur. videntur humiles adque depressi [qui-

2. succibeRe /> 7. pasaLLeLae J9, parallele V
9. solstitiales V TsaNsmiTTeNs ocTauam paBTem />F,
transiens et tenens octavam partem laiinus ex schol, Ger-
manici 10, 11. solstitinm F 15. in om. DV 16. post
rigorem adde item supra vel item is qni snpra est quo
ab y 17. iTem in BaMos aequtNocTtaLes DV (sed extre-
mam s in D, add. n^, 2) , item medius aequinoctialis cod, Mantttit

18. dicuut] putaiit V 19. oydrop^ae d in ras», cydropi^e V,
Qedrosiae Urlichsius CTlitoptae HV 22. solstitialis V
23. atque V antichthones] acTioNes DV {cofreooit vetus ille
granmaticus qui glossema, guod nunc infra Ifigitur post terrarum,
adsaripsit), antistones m, rec, in V in marg, 24. atque V

FBAOMENTI CAP. III. 57

busque antipodes infra sunt], quod ut posse yideatur,
efficiunt flexus obliquitatesque terrarum. [antictones idem
et aiiti&tocfae et antisCjepe nominanittr.]

Ittcipit signifer non ab extremo circulo nec ad ex-

5 tremum pertenditur, sed ab infimo tropico australi bru-
malique eodem per aequinoctialem ad summum solisti-
tialem eundemque aestivalem per medium los^itudinis
latitttdinisque porrectus in obiiquum. circull signiferi 5
partes CCCLX , signa duodecim , partium singula tricena-

10 rum, quorum quaedam mioora, quaed/am ampliora [et
tpoploe anafora dicuntur]: sed conpensatio m quinque
partes creditur adplicari» ut sint omues signiferi partes
ccciiXV. hoirum incipientia ab arieO altera sunt [mascu-
linis femininis] mascuiorum natalibus, alia feminarum

16 convenientia. item quartum quodque eorum aut tropi- 6
cum aut solidum aut biforine. incipiet dinumeratio ab
ariete» quod signum tropicum est. tropicorum duo sunt
aequiiiioctialia, aries et libra , duo spiistitialia, capricornus
et cancer, tropicis proxima solida, anteposita bis biformia.

20 DE STELLIS FIXIS ET + 8TANTIBUS. 8

Stellarum aiiae cum caelo feruntur, ideoque quod
non excedunt suos I0C09 fixae nominantur, aiiae contra

2. voluit glossator antidithones idem et antistoechoe et
antiscopoe nominantar aNTtcToves D, antistones V
3. antistoche (§ m, rec.) et antischepe (§ m. rec) V 5. seb
:f«4(Timo Z>, sed ab intimo dV^ sed ab imo miXgo 6rumaLique
(brnm d in ras.) D 6. solstitialem V 7, LON^iTn6o IH his
LavtTndiNtsq. JD 8. in addidi obliqnae schoU Oerman,, unde
Urlichsius oblique cuculi V^ corr, m, 2 11. popLO-eaNa-
Fona />, poplo eana fora V, polon anaphora coni, Urlichsius
h\GWS\ bj dicont V in addidi 12. adplicare V vulgo
13. tLHieti (eti dinras,) D et masculinis feminis V^ eiecit
Urlichsius 14. natalihus schoL Germ., NaTUBaLiBUS DV
15* partn (m marg, m. rec. quartu) eorum quoq; V 16. ut
5eF0Bme D^ aut deforme dV^ corr, Cauchius 18. aequi-
noctiali V aries om, DV librae duo solstitialia V
19. maxima DV &eFOBmta DV 20. STtLLts D erran-
tibus lahnus; ego malim yagantibus coll, p, 59, i

58 FBAGMENTI CAP. IIL

caelum et in ortus caeli eunt, sed mundi celeritate victae
occidere videntur cum eo, quamvis cursum suum per-

2 agant. sol maximum sidus aetheris medii limite ignescit,
singulis diebus et noctibus peragit singuias partes, signi-
ferum pervadit anno. luna de sole flammatur, ambit 5
circuitu brevissimo terram triginta diebus, adeo vicina
vertici terrae iunctaque, ut in umbram eius incldere soleat
et videri deflcere. eadem cum subiit solem et substitit
radiis, facit obscurationem , quae defectio solis videtur.
interim tamen cava paucioribus quam triginta diebus cir- lo

3 cuium suum transit. Saturni steiia per maximum arabi-
tum fertur, ideoque tricenis mensibus singulis signis re-
sistit, per triginta annos signiferum pertransit, frigida et
sterilis, infecunda terris , nascentibus non salutaris, facit
adversa diuturna nec subita. lovis stella in singulis signis 15
anno manet, signiferum duodecim annis evadit, salutaris

4 et temperata et universis euntibus prospera. Martis stella
non eodem spatio signis singulis haeret, sed signiferum
novem fere annis pervagatur, ignea intemperans et in ad-
versis et in mortalibus subita, vel ferit repentinis morbis 20
vel ferro perimit. stellae Mercuri et Veneris solem se-

5 quuntur eademque spatia custodiunt. Mercuri stella flt
similis illi quam videt, Veneris genitalis et roscida et pro-
spera et salutaris. iuna globum suum creditur habere,
sed ignem a sole concipere et quantum percutitur ar- 25
descere. quantum igitur a sole discedit, augetur: cum
vero contra stetit, toto feritur adverso et veiut speculum
non vim, sed imaginem reddit. hac universa gignentia

6 crescente pubescunt, tenuescente tenuantur. umor etiam

et spiritus omnis augescit, tumescit oceanus, deinde cum 30

6. aMNnm DV^ corr, Cauchiua 6. TeBRae (e in roi,) D,
terrae V 13. anos [corr. m, rec) V 14. STeReua D
16. biuRNa 2>F, corr, laknus loBis Z>, corr. d 17. even-
tibns coni, Caucfdus 19. ferre V 20. ferit Carrio, pentT
DV 21. STeLLa DV, quod fornian scripserit ipse epitoma-
tor mercoBi Z>, mercurii V seqnNTUB 2>, corr, d
22. mercurii V 24. luna m 2 in V ex luna credita et
a 2 m, creditu V 29. puBesceNT D

FBAQMSNTI CAP. III. 59

ipsius fiilgore considit. diversi ergo caeli et Yaganlium
steUarum concursu quod [temperatur] utrimque deteritur
et infra fluit, id excipit luna et soli tradit, quo et animalia
vigescunt et tiumus quodam modo animatur genitali ca-

6 lore [ut ita dixerim vivo].

Piurimum in originibus valent quae in ortu sunt, lan-
guent in occasu. ortum facit stella quam sol praeterit, 7
deinde stationem matutinam, cum a quinto loco solis
stetit. in eodem manet signo, donec ab eodem sole mo-

10 veatur. quae contraria est soli, mane occidit, oritur simul
nocte et vocatur acronychos, deinde rursus altero latere
a quinto signo deprehensa postmeridianam stationem fa-
cit , donec ingresso soie idem signum sub radiis eius de-
litescat et in totum occidat.

16 Aspiciunt inter se stellae ex quinto signo, quod di- 8
citur trigonum , et habent maximam consensionem. item
a quarto, quod dicitur tetragonum [et centron vocatur],
et in alterutrum maximum praestat effectum. item ex
contrario, quod est septimum signum et diametron voca-

20 tur estque maxime adversum. cetera dissident vel le-
viter aspiciunt, ut tertium quodque, quod dicitur hexa-
gonon.

Signa tropica peregrinationibus praesunt et omnino 9
mobiUbus, et in consiliis subinde variant adque permu-

25 tant. biformia geminatione rerum omnium repetitionem
significant et inlerim dilationem. solida vehementer el
inslanter efficiunt et ad exitum vel prospera vel adversa
perducunt, sicut aspiciuntur a stellis vel faventibus vel
repugnantibus.

1. deversi V ua^aNTia DV 2. temperatur «tccjf Ur-
licJisius 3. ezcepiT D 6. ante ut vulgo et add, vivit
eonL UrHehsiua 9. stotu />, steterit dV 10. quae]
qnod V 11. aoBONtcos acBONicas 2), acronicos aronicus F,
corr, SalmaHus exerc, Plin, p. S07 a F 13. beLiTesco* (cat
dinras,) D 17. centroni V 19. sepTum D, corr. d
20. 6t89e6eNT D 21. ezagoNOK DV 24. moutUBlis DV

atque V 26. biLaTioNe DF

60 FRAGMBNTI CAP. IV. V. VI.

Multiun tamen refert, cuius quaeque stellae domus,
10 dlieaae an ipsius stt. domus solis leo, lunae cancer, Mer-
curi virgo et gemioi, Veneris lihra <et taurus» Martis
scorpio et aries, lovis sagittiarius et piscis, Satttrni ca-
pricornus et aquarius. nocturnis originibus fafent luna 6
Mars Veoiis, plus die possiHit sol Sabimus luppitAr, Mer-
curius varie et quomodo consensit aut visus est.

4 DE TERRA.

Terra media omnium rerum est, forma globosa. aquiB
cingitur, in aera prominet, excipit caelum. aquae omni lo
vel aeris temperie quantum adficitur, ita quaeeunque
sustinet afficit et movet.
2 Poterat finem liber plenus omnibus necessariiB iam
videri consecutus: sed cum et mundi dime^nsiones et pihir
rima praeterea in universis rebus ratio geomfitriGa ii^^le- 15
verit, pauca de numeris mensurisque dicemus.

5 DE GEOMETRICA.

Geometrica est scientia digerendi figuras [^^nujMros
emetiendi cum suis resolutionibus. numerua est congre-
gatio singulorum finita semper et infinita natura], 20

6 DE POBMIS.

Nota est cuius pars nuUa est, linea longitudo sioe
. latitudine, lineae fines notae. recta linea est quae su-

1. BTeLLe DFf stella vulgo 2. aliena V meBcaBt
D F*, mercarii V m, rec, 4. io*a* />, ioai d pisces F
6. iapiter F 7. aaatae D 10. in aere F 11. aeris
add. lahnu» temperiae F^, corr. m,2 tTaq. oamq. D
14. uxbejd (i in rag.) J> 16. dicimas V 17. geomeTRiaca
2), geometria V. 18. dirigendi vulgo et niuneros tnUgOf
arithmetica nam. coni, lahnu» 19. sai V 20. et om, D,
add. d nalQra de formis nata coniUmo ver$u V 22. H^a
(o in rOB,) D, nata' V 28. LtNeae ac Ftms DV^ corr% Cmiehuu
et lahnus rect^ V

FEAaMBNTl CAP. VII. 61

per 86 positis notis aequaiiter posila est. summitas est
quod iongitadinem et latitudmem tantum liabet sum- 2
mkatis fines liBeae sunt. plana, quae dicitur epipedos,
summitas est quae super se positis rectis lineis aequali-

5 ter posita est, vel quae suis finibus aequaliter posita' est.
planus angulus est in planitie duarum linearum non e
regione positarum ad unum signum contingens cuFvaUo.
haec lineae quae anguium continent cum rectae sunt, is
anguius rectis lineis contineri dicitur. si recta iinea su- 3

10 pra rectam lifieam stass continuos angulos inter se pares
facit, tum uterque ex paribus angulis rectus dicitur, et
ea linea Graece cathetos, Latine normalis dicitur. rectus
angulus est modicus et sitncongruens, hebes maior recto,
acutus minor recto.

15 DE FIGUHIS. 7

Figura est quae aliquo fine aut allquibus finibus con-
ttneiur. circulus est figura plana una iinea conprehensa,
^in qum mediae omnes iineae inter se pares sunt. cen-
tron est nota circuli medii. diametron est recta linea per 2
20 centron inmissa et in utramque partem secans circulum.
hemicyclium circuli dimidium. euthygrammoe formae sunt
quae rectis lineis continentur. trigonum trilaterum» te-
troffonum quod quattuor, multilaterum quod pluribus.

1. noctis F' posiTa ei BDmmtssa esT DF, corr, Cauchius

2. et latltadinem add. lahnua ex Balbo p, 99, 12 (Lachm,)

3. riNts LtNeae sapeB pLava Df^, corr, CaucMus 8. hae V
mdgo BecTe D stMT DV, corr, Manuiius hts D

11. fecit F tum] TaNTum DF 12. eT aLieNa D, et
ali^na V LaTiNae ac postea' vocabulum erasum D 15. de
fi^ris versu conCinuo V 17. uNa (u in ras,) D 18. mebia
omNis DF" ceTBON D, sed N prima m,^ ut videtur, super ver-

9um add. 19, Hoxa (o in ras.) D 20. co^tbon D
emiflsa vulgo 21. emictoLam DF" eHTrQBammae D (sed
en nonpergpicuae; poseunt etiamlegi en), entifiri;<^mmQ F^, en-
tjgramm^ F* 22. qnae superscr, in D antiqua manus
tetragonam om, D

62 FRAGMENTI CAP. VIII.

triangulum aequilaterum quod paribus trinis lateribus.

3 isosceles quod duo tantum latera parla habet. scalenon
quod tria latera inaequalia habet. orthogonium quod
habet rectum anguium. amblygonium quod habet unvm
angulum hebetem. oxygonium quod omnes tres acutos 5
angulos habet. quadrilaterarum formarum quadratum
est quod omnia quattuor latera paria habet et angulos
rectos. heteromeces quod angulos rectos nec latera pa-

4 ria habet. scutula, id est rhombos, quod iatera paria
habet nec angulos rectos. simile scutulae, cuius contraria lo
latera et contrarii anguU inter se pares sunt, sed neque
aequUaterum neque rectis angulis est. trapezia cetera
nominantur. paraUeloe lineae sunt quae in eadem planitie
positae numquam inter se contingunt.

8 DE POSTULATIS. 16

Postuiata geometrarum sunt quinque. ut liceat ab
omni signo ad omne reclam lineam ducere, et omnem
finitam rectam iineam e regione eicere, et omni medio
et intervallo circulum scribere, et omnes nectos angulos
inter se pares esse, et si in lineas rectas recta Unea 20

1. aeqtttLaTeRum qd (um qd in rasura quinqve seocve litte-
rarum) D; olim fuisse videtur aequilaterQm est post lateri-
bas mdgo add, concarrit 2. ipsoscaelos quod tuo V
scabaenoN 2), scad^non V 3. ortogoniu P^ corr, m, rec
4. amphYgoMium D, ampigonium V unum Nunnesius, ide
d in ras., idem P' 6, haBeTem Z>, habentem -dy ocho-
QONium JDV 6. quabRiLaTeRum by, corr, Nunnesius
7. paria add, CaucMus 8. eTeRomeces Vy rectos add.
Nunnesius 9. Rumsos DV 10. stmiLes DV 12. aeqaa-

LiTCR auT omNeq^eRecTts D (y add, d), aequaliter aut omne-
que rectis V, corr, Cauckius; mihi iamen aequilateratum olim
fuisse videtur Rape&ia />, repedia superscripta sl V 1 m,
13. paRaLLeLY4>4>4>4( D, parallelynae d, parall^ liuQ V eabea-
6em Z>, corr, d planioiQ V 14. coNTtQUKT D 16. geo-
metriarum dV 17. a6 omNem DV 18. LtNtam D medio
Nunnesius, mo6o DV^ K^vrpifj EucHdes, centro interpres EucH-
dis in Gromat, Lachm. p, 379, 11 20. inter se] minores daot^
rectis V lineas rectas Nunnesius, LtNeam DV

FBAGMfiNTI CAP. IX. 63

inmifii^a iateriores angulos minores duobus rectis fecerit,
eiectas lineas concurrere.

Si paribus paria adiecta fuerint, omnia paria erunt; 2
et si paribus paria dempla. et quae isdem paria sunt, et
5 inter se paria sunt.

DE MUSICA. 9

Prior est musica inventione metrica. cum sint enim

10 antiquissimi poetarum Homerus Hesiodus Pisander, hos

secuti elegiarii Callinus Mimnermus Euenus, mox Archi-

lochus et Simonides trimetrum iambicum) chorium ca-

talecticum tetrametron conposuerint, Archilochus etiam 2

commata versibus adplicando variavit epodis per pluri-

15 mas species, secuit Alcman numeros ^etiam minuit in

carmen. hinc poetice melice. at Telesilla etiam Argiva

minutiores edidit numeros. quae species cum iam displi-

ceret et integra br^vior videretur, magnitudine Pindari

adserta est, qui liberos etiam numeros modis edidit. hos

20 secuti musici Timotheus et Polyidos et Hyperides et Phyl-

lis et clarissimus cum peritia tum eloquentia Aristoxenus.

modulati protinus cantus. nec tamen '^an non putes anti- 3

quiores cantus esse numeris, sed rusticos et inconditos,

1. 6uos KecTis pases peceRiT DV, corr, Nunnesius; conf,
tamen Gromat, p. 379, 13 4. que V eisdem vulgo^ eidem
coni, lafmus 10. Terpander coni, Cauckius 11. gaLLtNus
mtNeRuus euNecTus DV archiloglius F' 12. iamBic*um D
13. conposuer V aRchiLocum DF" 14. commoTa DF
epodis G,.HermannuSy ea poiius (ea in ras,) 2?, ea potius V
16. aLCONaN DV NumeRus D, corr, d, numertis V et im-
minuit oarmen coni. Lachmannus auctore Hermanno 16. poe-
Ticae DV meLicae aTAHC* tLLa />, melic^* aTaHcalla V,
corr. Carrio argina V 18. diceretur V 19. LtBtxtt^c D,
libros dVj corr, Lachmannus indidit coni. Lachmannus
omnino de vs. 13 — 19 conf, G.Hermann. epit. doctr, metr, § 571
20. Polyidus Scaliger, poNbos DV Phyllis Manutius, POLLta
DV; alias virorum doctorum coniecturas de Ms musicorum nomi-
nibus vide apud lahnum 21. peritia V in ras, 22. protenus V

an non V, aNNo D, annon d, non codex Manutii, quod pro-
hai Urlichsius 23. RUSTtcts DV inconditis F*, corr. m, rec

64 FBAOMENTI CAP. X. XI.

postque hos poetica yaluit yeluti legitima [musica^licea-
tior] magisque modulata.

10 ^ DE NOMINE RHYTHMI.

Rhythmus creditur dictus a Rythmouio Orpbei. filio
et Idomenae nymphae Ismaricae, ut tradit Nicocrates 5
libro quem conposuit de tMusio. tfratre Rythmoni tradil
Hymene, Varrilonis autem et Coloridis Tirisiae filiae Peri-
clemenum et Peridememt, qui primus cednerit res gestas
heroum musicis cantibus.

11 DE MUSICA. ' 10

Musica est peritia faciendorum et canendorum mo-
dorum. eius partes harmonica, organica, rhythmica,
crusmatica. crusmata pulsus decori sine carmine vocan-
tur; harmonia est consanantia; organica t * rhythmos

2 Graece , modus dicitur Latine * * nominatus versus ab eo 15
quod fluat seque ipse circumeat. modus autem esi lex
quaedam et ordo vocalium intervailorum et differentia,
vel, ut Aristoxenus finit, non utcumque conpositiim voca-

d lium temporum intervalium. carmen est modus vocibus
iunctus, cuius discrimina cantus, modus, motus. ♦^^tem- 20
pus esl syllabae spatium, huius elcmentum brevis syl-

1. posTq. Z>, postquam F 3. BYThmi D, ritmi F^,
ritbmi V m, rec. 4. RTThmus DV BtThmoMio DV
5. ibNomeN^rlae MirmFae maBtce D, idnomeae nymf^ maricQ F^
corr, Lobeckius, Idmoniae coni. UrUchsius nicocBaTts DV,
Nicostratus Stiehle PhiloL Xp, 170 6—8. composait de mu-
sice. fratrem Bhythmonii tradit Hymenaeum, Bhythmonii au-
tem et ChloridiB, Tiresiae filiae, Periclymenum et Perimedem
lahnus 6. musico V rithmoui V 7. himenei uarri*
Tonia F tirisi^ V 8. cectNCBtT tbcs D 10. Itbm db
MVstcA F 12. armonica V BYThmtca i>, rithmica F
13. becoBe D, corr, d 14. aBmovica DV OB^aNt cbbyt-
mo8 D, organi caritmos V^, orgaiiica rithmos V m, rec,
15. motus dicitur Latine, nominatur vero ab eo cet, lahmts
partim secundum Lachmannum LaTtNae D 21. post est in
V repetuntur ex vs, 19 ss. modus vocibus — tempus est

FBAGMENTI CAP. XII. 65

laba. "^ divisio brevi alia iongum a lougo ut neutrius
ratione est+.

DE MODULATIONE. 12

Modulatio est modorum prudens dispositio; eius tres
5 species, bidTovoc, XP^M^^? dpfxovia. species carminum
tredecim * ^^ ex quibus primi Dorius, Phrygius, Lydius.
his accesserunt gravissimus hypodorius, mox duo hypo- 2
phrygii, gravior et acutior, deinde hypolydii totidem et
perijide gravior et acutior, deinde Dorius medius, tum

10 Phrygius gravis et alter excelsus, totidem Lydii, gravis et
acutus, tum mixolydii pari diversitate, postremus hyper-
roixolydius acutissimus.

Organum quondam habuit tres intentiones, gravem, 3
mediam et acutam: inde Musae quoque tres olim existi-

15 matae, Hypate, Mese, Nete. nunc in ampliore numero
soni considerantur, ut sit proslambanomenos, hypate hy-
paton, deinde parypate hypaton, deinde iichanos hypaton,
deinde hypate meson, deinde parypate meson, deinde li-
chanos meson, deinde trite synemmenon, nete synemme-

20 non, paramese, trite diezeugmenon, paranete diezeugme-
non, trite hyperbolaeon.

5. &iaSoNOC Dy biazoNOG F 6. pBtmis D, primi s F
6oBi*' FBY910 ly6io Dj doriii frjgiu lydiu d, dorium fri-
gium lydium F 7. GBauissimum hipoSoBUim DF hYpo-
phBiQU DV 8. deinde — acutior om. V hYpoLibu D
9. beiNbe OBius DV 10. phrigius V lidii V 11. mix-
T0Li5i D^ mixto lipi V hYpoBamYxoLYbtus D {medium y
ex t ut videiur) , hypera mixtolidius V 14. exTimaTae D
15. hYpaTe I «ese NOTe />, hypaten mesen neten ^F 17. pa-
BipaTe DF hipaton F LYcaNos />, licanos F 18. deinde
hypate bis habet V (item D teste Vrlichsio) hYpaTe me^on (son
in ras,) D paripate V lycbnos Z>, licanos V 19. sy-
NeNmeNO (synenmenon d) NOTe syncnI meNON D, sinenmenon •
netesinenmenon V 20. pasmese D, corr. d dtezevmeNON
(e et u in ras,) Dj diezeumenon V paBNCTe Z>, corr, d
bieze^meNON DV 21. hYpeBBOLeoN DV

CSNBORINUS. O

66 FRAGMENTI CAP. XIII.

4 Animadvertisse chordae sonantis suavitatem in arcu
[sororis] ApoUinem tradunl el intendisse protinus citha-
ram, tum notasse quod adstrictiora fila nervorum in acu-
men excitarentur , gravibus responderent remissa, inde
fecisse tres primos de quibus supra dictum est: hanc 5
excepisse intentionem Lycorem, quem quidam Apoiiinis
filium tradunt et nymphae Paramesae, ♦ Chrysothemidi
reliquisse: ab eo adiunctum modum qui synemmenos di-
citur: hunc numerum auxisse Terpandrura adiectione
diezeugnienu , qui primus a gravibus in acuroen avertitur. 10
deinde Timotheus addidit duos, paramesen et hyperbo-
laeon.

5 Initium modi dicitur diesis, dimidium semitonium , to-
tum tonos. loni duo et dimidius diatessaron nominantur,
tres et dimidius diapente , sex diapason. 16

Haec musicae summa sunt.

13 DE METRIS ID EST NUMERIS.

Metra Graece, Latine numeri vocantur. numerus est
alequalium pedum legitima ordinatio. huius pars integra
pes; partes sunt pedum syilabae, elementa numerorum; 20
2 modorum elementa spatia syllabarum ac tempora. pedes
conponuntur ex syllabis minimum binis, plurimum ternis;
incipiunl temporibus binis, ad sena perveniunt; bisyllabi
quattuor, trisyllabi octo. plures quam duodecim esse
non possunt. 25

1. animaclyertisse chordae Lachmannus^ aNim abiieBTis se-
cuNbe DVf animadvertisse secundae Urlichsius {Eos II 1866
p, 460) suavitatis V arcu sororis V vulgo, aRcus|oBO
(ORO in marg, adscr.) />, arcus sono Urlicfisius 2. citbaram
tum CaucMuSy CLYTaBaNTium DV 3. absTRicTOR ariLia D
4. gravibus sonis coni. lahnus 5. recisseNT D 6. ex-
cepisse** D LtcoBem />, liquorem V, corr. lahnus {Ber, d.
Sdchs. Ges, I 417) 7, paRaTnese (ame inras.) />, paramese
V, "P B.rn9Lsi?kQ ^i coni, lahnus CRYS0Themi6i DV 8. aB ea
DV sYNheNmeNos /?, sinenmeno? V 10. 6iezeumeNu D,
die zeumeno V XI, hYpcBBOLeoN DV 14. T0Ni6ium ct
DV biaTe^^aBON (ss in ras.) D 20. peB pasTes DV

HBa' D, syllaba V NumeBum D 23. tib se DV

FRAGMENTI CAP. XIII. 67

Pyrrichius ex duabus brevibus, cuius exemplum
Cato; iambus ex brevi et longa, cuius exemplum salus;
chorius ex longa et brevi, cmus exemplum Roma; spon-
dius ex duabus longis, cuius exemplum vates. duo igi- 3
5 tur quantitate contrarii, spondius et pyrrichius, duorum
alter, alter quattuor temporum; duo ordine, quorum
uterque trinorum temporum, iambus et chorius. ita non
plures quam quattuor pedes sunt nec esse possunt.

Trinarum syllabarum primus est dactylus, qui con- 4

10 stat ex longa et duabus brevibus, cuius exemplum Anni-
bal; anapaestus contra ex duabus brevibus et longa,
cuius exemplum Capaneus; amphibrachys ex brevi et
longa et brevi, ciiius exemplum avarus; brachysyllabus
ex tribus brevibus, cuius exemplum Cicero; ei contra- 5

15 rius molossus [in tribus longis] , cuius exemplum Mae-
cenas. item tres quinum temporum, bacchius ex duabus
longis et brevi, cuius exemplum Latona; huic ordine
adversus paHnbacchius ex brevi et daabus longis, ut
Aquinas; creticus [et amphimacrus] ex longa el brevi

20 et longa, ut sanitas. duos habes quantitate contrarios, 6
brachysyllabon et molosson, quorum alter trium tempo-
rum est, alter sex; ordine tres in quaternis, tres in quinis
temporibus.

1. daobus V 2. Cato — exemplum om. V 3. cuius
ezemplum om, /?, addidi ego, ut d super versum, guod propa-
gatum in V 6. ainte ordine d sup. vs. add. in, quod propa-
gatum in V 9. dactilus V 10. Annibal — ezemplum
\ante Capaneus) om. V 11. aNapesTUS D • ex duabus bre-
vibus et longa om. D, add. vulgo 12. ampbYBBacrs i>,
amphibrftcbus d 13. cuius om. Z>, add. dV bracbi syl-
labus V 14. eT coNTRaBius DV 15. molosus V in
DV^ exvulgo mecaenas V 16. sRaccbius D, bacbius V

17. et breui cuius V in ras. ORbiNt (i in ras.) D, ordini V

18. ex buasus D, et ex duabus dV ut D sup. vers. fort.
1 m. 19. eT amFimacBus DV^ qui et ampbimacrus vidgo
20. 6uoB • baBCT i>, duobus ab V, duo pedes babes lahnus

contrariis V 21. BRacbiSYLLaBO />, bracchi syllabo V
moLOSSo DV 22. sex] ex D ordinem V

5*

68 FRAGMENTI CAP. XIV.

U DE LEGrriMIS NUMfeBIS.

Primus est et legitimus maxime numerus hexameter
heroicus. huius pedes aut dactyli sunt aut spondii : raro
et in extremo versu reperietur trochaeus. eius exemplum

Avia Pieridum peragro loca nullius anle. 5

totus iste dactylicus fuit et habuit summum trochaeum.
sed mixlus ex spondiis hic erit,

2 Italiam fato profugus Laviniaque venit;
totus ex spondeis

Cives Romani tunc facti sunt Campani. lo

hoc genus numeri paucissimarum duodecim syllabarum,
plurimarum decem et octo. tempora recipit viginti quat-
tuor, interim viginti [tres pedibus] tribus tantum con-
ficitur. formas excipit triginta duas, quas enumerare fe-
stinantibus longum est. 15

3 Pentameter elegiacus habet exemplum

Dum meus adsiduo luceat igne focus.
recipit dactylum , spondium , anapaestos duos, in fine ver-
sus aliquando bracbysyliabum. fit syllabarum paucissima-
rum duodecim, plurimarum quattuordecim. terlium pedem 20
spondium semper habet, quartum et quintum anapaestos,
quintum aliquando brachysyllabum.

4 Trimetros iambicos Latine senarius dicitur, cuius
exemplum

Phaselus iste, quem videtis hospites. 25

2. exameTes DV 3. dactili V 4. BoppeRieTaB D
TRocheus DV 5. Lucret. I, 926, IV, 1 pesa^Ba (a in

ras.) />, peragra V 6. dactilicus V troc um (troc 1«
ras,) />, trocheum V 8. Verg, Aen. I, 2 FacTo D ante ras,
lauinaque V 10. ex Ennii annalibus, ut videtur (apud
Vahlen, vs. 174) 12. xvii coni, lahnus, sed videtur ipse epi-
tomator erravisse {conf. init, huius capitis) 14. recipit coni,
lahnus TBi^eNTa D 17. TibuU. I, 1, 6 absibuus DV
18. spondeum anapestos V 19. BBachisYLLaBUS DV
21. quintum anapaestos add. Cauchius 22. bracchisyllabu V
23. iambicus V 25. CatuU. 4j 1 FaxaLts D

FBAGMENTI CAP. XIV. 69

duodecim syllabarum est. recipit aliquando praeter cete-
ros iambos in extreftio pyrrichion. trimetrus tragicus

Pro veste pinnis membra textis contegit,
et
5 Aquilonis stridor gelidas molitur nives.

recipit in parte prima gressionis spondium, et eius loco
daclylon et anapaestum , et pro iambo chorium et tribra-
chym. (it syllabarum paucissimarum xii, plurimarum
XVII. recipit tempdra plurima quattuordecim, paucissima
10 decem et octo. comicos trimetros solet magis in breves 5
minui. trimetros Hipponactius pedem nOvissimum adsu-
niens spondium vel chorium talis est,

Calentibusque lympha fontibus semper.
eosdem pedes quos reliqui trimetri , praeter novissimum,
15 recipit, ei **

Tetrametros, qui Latine quadratus vocatur, choriacus 6
talis est,

Tela famuli, tela tela propere: sequitur me Thoas.
recipit eosdem pedes, pervenit ad septem et semipedem.
20 summum pedem patitur aut creticum aut dactylum. octo-
narius iambus

Proin demet abs te regimen Argos^ dum est potestas

consili.
Septenarius 7

25 Haec, bellicosus cui pater, mater cluet Minerva.

2. iambas extremo F trimetros V 3. Attius Phi-
locteta vs. 540 Ribbeck. 5. idem ibid. vs. 567 6. gresslo-
nis] scansionis V eias Halmius, om. />, alio dF' 7. aiva-
pesTnm DV TRiBRacHTtN Z>, tribrachin V^, tribrachyn F*
8. pLURimu DV 9. xviii ante qnattuordecim add. V 10. xiiii
ante decem et octo add. V 11. hyppoNacTius DV 14. rc-
LtquiT D timetri V 15. ^poBt et excidit temporum com-
putatio^ laknus 18. versus incerti poetae tragici; conf. Ribbeck..
p. 217 tela ante propere add. Bothius toas V 20. pe-
titur V 22. versus incerti poetae tragici; conf. Ribbeck.
p. 203 proin demet Lachmannus, pROt^be qt DV 23. con-
suLCNbt DV, corr. Lachmannus 24. sePTtNaRtus D 26. con/1
Ribbeck, irag, rel. p. 204 BeLLtcosts cut maTCR paieR DV^
corr. Carrio

70 FRAGMENTI CAP.-»XIV.

constat ex pcdibus isdem.

8 lonicus septenarius

Ibant malaci viere Veneriam coronam.
lonicus a maiore

Ille ictus retro reccidit in natem supinus. 5

habet vitium in tertia syilaba. a minore

Metuentis patruae verbera linguae.
recipiunt pedes maxime pyrricliium et spondios, et so-
lent divisis syllabis longis plurium syllabarum pedes ad-
mittere. 10

9 Arislophanius anapaestus

Axena Ponti per freta Colchos denique delatus adhaesi.
recipit pedes quaternorum temporum omnis, inplet pe-
des VII et semipedem. anapaeslus octonarius

Orte beato lumine, volitans qui per caelum candidus 15

equitas.
recipit eosdem pedes praeter semipedem. Arislobolius

Quae lam terribilis lua pectora turbat, terrifico sonitu

inpulit?
is circuitus magis quam versus esf. daclylum crebrum 20
habet, rarum spondium.

10 Paeon duodenarius

Quis meum nominans nomen aede exciet? quis tumultu

invocans incolarum fidem?

3. Ennius Sota fr, 1 maLa CLueae Dy 4. a addidi
maioBe D, maior es V, maior est vidgo 5. RexRo RecibiT />,
retrorecedit Vj corr, Lachmannus 6. a addidi minorem.
et uentis V 7. Hor, carm, III^ 12, 2 paTRiae DF
8. peRctpiuNT Dy^ corr, laknus pedes] linguae K spo.n-
dion coni, lahnus 9. btuisi Df^ pLURimum DV 11. aai-
STOFaNtus awapesTus DV 12. conf, Ribbeck, trag. rel, p. 224

poNTi FCR DF choleos V abhesi D 13. imple F
14. awapesTus /), anapesto F 15. conf, Ribbeck, /. c.
OBe DVj corr. Lachmarmus 18. 23. conf. Ribbeck. p. 212
18. Quae tam Bothius^ qnaebam DV turbans lahnus, turba
et et antea terribili ego 19. intulit V 20. his^^ dacti-
lum V 22. peon (o in ras. ex a utvidetur) D, peon V
^uobeNaBios D 23. aede add, Laehmannus TumuLum DV,
corr, Scaliger

PRAGMENTI CAP. XIV. 71

et hic circuitus magis quam versus est. huic suberunt * *
denarius

•^Qui repens semipulsus onere gravi fores crepitu terrent.
recipiunt pedes creticos, chorios, spondios, iambos, bra-
5 chysyllabos, anapaestos.

Undecim syllabarum Phalaecius il

Passer deliciae meae puellae.
recipit pedes spondium, dactylum, creticum, palinbacchium.
Angelicus ^ numeratus syllabam coartat hexametro , ut 12
10 Hectoris Andromachen? Pyrrin conubia servas?

Anacreontius 13

Miseri invidi vivimus scientes.
recipit pyrrichium , chorium, spondium, brachysyllabum,
anapaestum. primus est semper pyrrichius.
15 Numerus Saturnius 14

Magnum numerum triumphat hostibus devictis.
sunt qui hunc Aristoboiion vocant. recipit pedem spon-
dium, iambum, pyrrichium, chorium, dactylum, brachy-
syllabum, anapaeslum.
20 Priapeum 15

Hunc lucum tibi dedico consecroque Priape.
terlium pedem pro dactylo creticum habet, alioqui hexa-
metros esset.

3. Ribbeckius l, c. versutn sic emendat: Qui repens semi-
somnum, onere pulsans gravi | Has fores, strepitu terret?
honere V 4. braci syllabos ^ 5. aNapesTOs BF
6. paLecius D, faleucius dj faleutius F 7. Catull. 2, 1

8. dactilu V paLiNBactum Z>, corr. rf, palinbacchyum V

9. ag^encus i), acgelicus V numerus /«^tim* auctoreNaekio;
immo minuatur syllaba: coartatur hexametros {vel in hexa-
metron) coaBxa^ (t in ras,) D exameTRo DV 10. Verg,
Aen, III, 319 haec toris V coNu[Bta seRuajs D {lit-
terae inclusae plane evanuerunt) 12. vivimus delendum iudi-
cat lahnus 13. pYRBt[chtum choBtum] D {v. ad vs. 10)
BBachtSYLLaBum DV 14. aNapesTum DV est semper V
15. numeroB V 16. beuicTt D 17. aRisToboLioN D F,
Archebolion CarriOj Archilochium cofii. Vinetus aliique
spondeum V 18. dactilu brachisyllabum V 19. aNape-
STum DV 20. priapium V 21. CatulU fr, 2 Locum DV
22. dactilo V alioquin d exameTROs DV

72 FRAGMENTI CAP. XV.

15 DE NUMERIS SIMPLICIBUS.

Pyrrichius

Rapite, agite, ruite celeripedes.
Contrarius est huic et duodecasyllabus spondiaz.on,

OIK crateris ex auratis hauserunt. 5

Dactylus

Pulverulenta putrem sonitu quatit ungula campum.
Amphibrachys non facit numerum.
Anapaestus

Agilis sonipes rapitur celeri sonitu trepidans. lo

Creticus

Horridi transeunt ad pedes ex equis.
Palinbacchius

Amicos ad hanc rem, si voles, advoca.
Bacchius non facit numerum. 15

Molossus idem est qui spondiazon.

Nunc quemadmodum a principali heroico plures nu-
meri transligurantur ostendam. ac primus trimetrus sit
heroicus spondiazon.

Cives Romani tunc facti sunt Campani: 20

syllabam unam, quae est ante extremam» ex longa con-
traho, ut sit

Cives Romani tunc facti sunt Apuli,
et esse coepit trimetros. ♦* elegiacum transibit,

Bella per Emathios. 25

2. piRBichius D 3. conf, Ribbeck, irag, rel, p. 228
4. jpomoiagon (agon in ras.) D, spondiacon F' 5. Ennius
annal. 604 cnaterib; (aterib; in ras,) />, craterib; V au-
serunt V 6. dactilus V 7. conf, Verg, Aen, VIII, 596
8. amphibrachius V 9. anapestus V 10. 12. 14. conf,
Ribbeck, irag. rel. p, 231 12. ct equis DV 13. paLiN-
sachius Dj palimbachius V 14. ut soles advocato coni,
lahnus 15. bachius V 16. molosus V 18. TBaNSPigu-
BaNT D %.i V (ex sil,) vulgo 20. vide supra p. 68, 10
21. contra hoc * ut sit V 23. aputu D 24. TRimeTBON
DV 26. Lucan, /, 1

FRAGMENTI CAP. XV. 73

Rursus a pentametro ut conpooam heroicos, sumo par-
tem posteriorem,

Dum meus adsiduo luceat igne focus,
et conpono,
5 Luceat igne focus Troiae qui primus ab oris.

Phalaeci|]m numerum , qui est

Altis flumina yaliibus tumescunt,
insertis verbis facio heroicum ,

Altis flumina prodita vallibus inde tumescunt.
10 lonicus est

Metuentis patruae verbera linguae:
adiciam trinis verbis singulas syllabas,

Nunc metuenlis nunc patruae nunc verbera linguae.
retro
15 Italiam fato profugus Laviniaque venit,

cui est simile

Patriam tum profugus Lavinaque cepit.
Aristophanius 6t heroico:

Arma virumque cano Troiae qui primus ab oris,
20 Nunc arma virumque cano nunc Troiae qui primus

ab oris nunc.
Angelicum syllaba breviata heroicum esse monstravi; item
Priapeum, si syllabam subripias, fieri heroicum.

1. ab peNTameTRos DV 3. TihuU. I, i, 6 absibuus
DV 6. TBoiae (oi in rns.) D 6. phaLecium Z>, faleu-
tium V 7. aLTissima PLumiNa DV {recte autem uterque
vs. 9) 11. Ilor. carm. III j 12, 2 12. post adiciam de-
sinit D fol. 262^ extr, {constat codex ex XXXIV quaternioni'
hus; sed huius uliimi quaternionis tria tantum folia servata sunl)

trinas V singulis V 13. metuentes V 16. Verg.
Aen, /, 2 lauinaque V {conf. p. 68, 8) 17. vinaque coni,
lahnus, regnaque Chrisiius coepiT DV, corr. Christius
20. nunc post Troiae additum a lahno et Christio ante Troiae
posuit Halmius 21. nunc delehai lahnus 22. acgelicum
syllaba V in ras. itam V, corr. 1 m.

INDEX IN CENSORINUM.

Asteriscus nuniero apposilns desigrnat adnotationem.

Abhinc annos centum p.46, 15.
abicere a se usum rei 3, 6.
abire a mente sua homines

26, 20.
abscidit linea quartam partem

orbis 15, 3.
abstinere manum a caede ac

sanguine 5, 8.
abusive 17, 18.
abusque 36, 1.
academiae antiquae philoso-

phi 7, 5; vetus academia

28, 16. — tertia academia,

quae dicitur nova, 28, 19.
Acarnanes 41, 16.
Achaia 41, 6.
actum vitaraque nostram stel-

lis esse subiectam 13, 18.
acutior vox 16, 24, q)06TTOC

16, 26, chorda 19, 2.
ad meridiem 51, 15; ad me-

diam noctem 52, 8.
vetus adagium est 4, 13.
adelon (tempus) 44, 18.
adficiunt (stellae) nos sua dis-

parili temperatura 13, 22.
adipe exhauriri 10, 1.
adminiculantes (dei) hominum

vitam 6, 2; (visiones) incre-

mentum partus adminicu-

lant 15, 7.

adminiculum divini ignis 8, 21«
administrare cibum 10, 25.
admissio pecudum 9, 20.
adpositus est genios nobis ob-

servator 5, 8.
adprobare sese gratum 4, 19.
adseverare 17, 15.
adstringor officio 6, 12.
adulescentes ab alescendo sic

nominati 24, 19.
adusque cum accus. 24, 23;

conf. usque.
adventicia stirps 8, 23.
Aegyptii 38, 22,25. 46,4,8, 14.
Aegyptus 41, 3.
aequabiliter divisus 14, 13.

24, 16.
aequilaterale hexagonum 14,

25.
aequinoctium vernum , au-

tumnale 46, 27.
aestas (anni maximi Aristote-

lici) 39, 10.
aestimare c, accus. et infin.

12, 14 ; reliquis locis scriptor

praetulit existimare.
aetatis humanae gradus 24,

14 ss.
aetemitas deorum 3, 17.
aetherius calor 10, 21.
aevum quid sit 30, 6 ss.

INDEX IN CEN80BtKUH.

75

agere triumphum 22, 2.

ag^tare diem festum 20, 19.

agon Capitolinus 37, 8. 40,
4 88., Olympicus 37, 8. 45,
18.

Agrippa 34, 14.

Albani 42, 1, 11. 47, 25.

albescere oculos 26, 5.

Alcmaeon Crotoniates 9, 23.
10, 5, 8. 11, 16.

alescere 24, 20.

ab excessu Alexandri Ma-
gni 46, 11.

Alexandria 35, 20.

alimentum trahere 11, 1.

alternis 36, 25. 41, 17.

alvus 10, 13; in alvo promi-
nens quiddam 10, 26.

amotus procul a republica
29, 8.

Anaxagoras 9, 23. 10, 5, 14,
22, 24. 11, 12, 20.

Ahaximander MilesLUS 7, 23.

anguis dentibus consitis 9, 6.

anima divina 21, 29. — ani-
mam nobis dat sol 13, 24.

animi principale in capite
10, 12.

annale munus 5, 7.

annales veterum 33, 16.

anniculus 35, 24.

annus naturalis 36, 26.
40, 14. 41, 2. 44, 12. 47, 2,
sive naturae 44, 7; solis
annu3 37, 6; annus civilis
36, 26, is ad naturalem ex-
aequatus 43, 1 ss. ; anni
vertentes 36, 20, 29. 37,
14. 38, 4. 39, 12. 40, 10 ss.
46, 21. — aunus magnus
30,4. 36,29. 37, 5, 14. 16.
38, 9; anni maiores 36, 17
ss. — anni decemmen-
stres 42, 10 ss. 44, 8. —
annus ccclv dierum 42, 18.
43, 20. 48, 2. — anhus ver-
tens Romanoriim 42,

6 88.; urbis anni 45, 20;
anni luliani 44, 5. 45, 21.
49,13; anni Augustorum

45, 24. 46, 6; annus ma-
gnus Momanorum, guod lu-
strum appellaiur 39, 21.
40, 4* — sequuntur anni
aliarum gentium: annus in
A e g 7 p t o antiquissimus
menstruus, tum quadrimen-
stris cet, 41, 3ss.; annus
civilis Aegyptiorum 38, 26;
annus magnusAegyptiorum,
qui vocatur kuvik6c 38, 22 ss.
sive canicularis 38, 24. 46,
20, vel heliacos 39, 3 sive
solaris 46, 20, vel 6eo0 ^vi-
auT6c 39, 4 sive dei annus

46, 20. — annus trimestris
Arcadum 41, 6 ss,, eorun-
dem magnus 41, 15. — an-
nus magnus sive maximus
Aristotelis 39, 5 ss. —
annus Callippi 38, 15. —
anni semenstres Carum et
Acarnanum 41, 16, eorun-
dem annus magnu»41, 18. —
annus Chaldaicus 38, 5.
— annus Democriti 38,
16, Hipparchi 38, 18,
Metonicus 38, 9; anni
Nabonnazaru 46,8, Phi-
lippi 46, 11; annus Phi-
lolai38, 13.

ante lucem 51, 12; ante me-

ridiem 50, 28.
antestare 29, 3.
Antias 32, 24. 33, 21*. 34,

1,5.
antiqui nostri 26, 9 ; antiqui

sapientiae studiosi 6, 23;

rudis antiquorum credulitas

8, 27.
Aphrodisius 40, 15.
Aphrodite48, 11. 20.
Apollo22, 3. 27,13; ApoUinis

genitoris ara 5, 10.

76

INDEX IN

Aprilis 42, 13. 48, 11, 19.

aqua 7, 24. 8, 12.

aquarius (signum zodiaci) 47,

15.
Arcades 31, 13. 41, 6.
Arcadia 8, 25.

arcana naturae rimari 21, 7.
arcessere deos novis religio-

nibus 6, 6.
Abchytas Tafentinus 7, 3.
Aretes Dyrrachinus 39, 13.

45.6.
Arganthonios Tartessiorum

rex 31, 12.
argentea saecula 30, 26.
argute docet 48, 17.
Aricini 47, 29.

aries (signum zodiaci) 47, 16.
Aristarchus Samius 39, 12.

40, 16.
Aristoteles Stagirites peri-

pateticus 7, 6. 10, 10, 19.

13, 2, 7, 9, 12. 26, 8. 27, 25.

39, 5.
Aristoxenus 9, 19. 17, 15.

21, 26.
arithmetfca 12, 10.
arithmetici Graeci 18, 5.
armati spartoeve 9, 7.
Arminos (Aegyptius) 41, 5.
artes rhetorum 4, 6.
articuli (corporis humani) 25,

24.
ascendere ad fastigium omni-

um virtutum 4, 8.
AscLEPiADES medicus 22, 16.
aspicit sol (locum zodiaci)

21, 5, KaxA Tp(YU)vov 16, 4.
astrologi 31, 16. 38, 20. 40, 13.

47, 20. 49, 28.
astrologia 12, 9.
Athenienses 50, 3.
Attica 8, 24, in Attica regione

9» 4. ,
auditoria sacra 29, 26.
augescere 41, 17.
augurium 36, 11, 13.

Augustorum anni 45, 24. 46, 6.

Augu8tus49, 16, Caesar33,6,
Caesar Augustus 34, 14;
imperator Caesar, Divi fi-
lius, quo tfzeAugustus appel-
latus sit 46, 2 ; Divi Augusti
edicta 33, 10.

Augustus (mensis) 49, 15.

aurea saecula 30, 26.

M. Aurelius Antoninus 34, 18.

auspicia magistratuum 50, 6»
auspicia sumere 4, 29.

autochthones 8, 25.

Aventinus 50, 18.

Babylonii 50, 1.

barba quando nascatur 26, 1.

Berosos 31, 19.

bifariam deduci 11, 28, divi-

dere 25, 9. 61, 1.
bimus 35, 25.
bissextum 44, 3.
blandimenta fortunae 3, 2.
Boeotia 9, 6.
bruma 42, 26.
brumalis hora 30, 23.

Cadere sub oculos, sub tactum

17, 21. — cadunt dentes ho-

mini 12, 19. 25, 26; conf,

dentes.
Cadmus 9, 9.
caelatum opus 3, 1.
caelestes menses 47, 13.
Quinte Caerelli 3, 4, san-

ctissime Caerelli 28, 6.
summa caerimonia colun-

tur (religiones) 38, 1.
Caesar: mWe lulius.
calefactus 7, 24, calfactus

8,14.
caligine profundae vetustatis

obductus 41, 20; hoc quod-

cnmque caliginis Varro dis-

cussit45, 10.
Callippus Cycizenus 38, 15.

40, 16.

CEN80RINUH.

77

campus Martius 33, 3.
caniculae sidus 38, 26. 46, 8.
canicularis annus 38, 24.
canis exortus 47, 2.
capere similitudinem verita-

tis 8, 10 ; te ista non capiunt

3, 5.
capillus 16, 7.
capitale odium 29, 9.
Oapitolini agones 40, 4 , conf.

37, 9. 40, 8.
Capitolium 22, 6. 50, 17.
caput exordiumque nullum ex-

titisse (hominum generi) 6,

28.
Cares 41, 16.
Cameades 28, 19.
caro in hominis figuram con-

vertitur 16, 13 ; carnem fieri

ez umore 10, 15 , fieri con-

cretam 16, 6; novem dies

iam carnem facientes 19, 16.
Cassandrus {SalaminiuSf histo-

ricus) 39, 15.
Cassius Hbmina 34, 8.
Kardt 5id)bieTpov 15, 23.
KttTA ^HdruJvov 14, 22. 15, 20.
kotA TCTpdYWVOV 15, 2, 17> 24.
KttTd Tpiyujvov 15, 4, 17, 23.
catacljsmos 39, 9, cat. prior

44, 17, 18, 26.
cavi menses 42, 16, 24.
celebrare diem (natalem) 6,

16.
censeri tiIiv )la^cu)v 3, 10.
censu civium habito 39, 24.
cerebrum 10, 14.
Chaldaei 13, 8, 14. 15, 25. 20,

26.
Chaldaicus annus 38, 5.
in choleram solvi 28, 14.
chorda 17, 24. 18, 2, 9, 24.

19, 1.
circulus 14, 23, 26.
circulus signifer, quem Graeci

vocant zodiacon, 13, 28, idem

circulus finitor 31, 23.

circumactus caeli 49, 25.

cithara 22, 3, 15.

civilis annus: vide annus. —

civiles menses 47, 5, 9, 12,

30. 48, 5. — civilis dies

49, 22.
civiliter dies quod tempus sit

49, 24.
classicum 22, 12.
nascendi claustra aperit

natura48, 21.
Cleanthes 28, 21.
Cleostratus Tenedius 37, 19.
clima , t . e. caeli ad circulum

finitorem inclinatio, 31, ^4;

sic clima Siciliae 50, 20.
climacter 26, 26. 27, 15. 28, 7.
climactericoe anni 24, 14, cli-

mactericum (annum) 26, 19.
cognominare 14, 12.
coipit 35, 11*.
coisse membra 8, 8.
Colchis 9, 6.
tuo collatu 4, 14.
porta CoIIina 32, 27.
commentarii xv virorum 33,

10, 20, 22. 34, 11. — comm.

philologi 4, 10.
concentus dulcis 17, 9.
conceptio 12,11. 13,25. 19,8;

conceptionis fundamentum

19, 27, initium 21, 5, locus

(in zodiaco) 14, 10, 16, par-

ticula 15, 16.
concinere (chordas) 18, 2;

dulcissimam concinant me -

lodian 23, 2.
concipitur partus 14, 8; con-

ceptum semen 21, 9.
concordabiles in cantu effe-

ctus 17, 4.
concordant (litterae) 17, 7;

concordantibus phthongis

17, 26.
concordessonitu8reddere23,l.
concrevisse homines in pisci-

bus 8,1; concreta caro 16,7.

78

INDEX m

concabium 62, 6.
conderetur, conditam Instram

39, 24, 26.
in condita Thebaram 9, 8; a

conditu nrbis Romae 30, 27.
conformandi partus 16, 3,

(partum) conformari 16,11 \

conf. formare. »

conformatio partus 10, 7.
congerere qaaestiunculas 4,

11.
congruenter iunctae (litterae)

17,6.
congruenti ordine 16, 20.
congruere &drem 20,26. 37, 11.
congruus c. dat. 22, 26; con-

gruae de hac specie opinio-

nes 11, 14.
conlocatione f acta 18, 18 ; re-

Hquis locis Censorimts fre-

quentat conferre et conlatio.
conpendio dicere 9, 15.
cons. 34, 1, 2,4 cet.^ conss.

33, 21 ; conf, consules.
conserere omnis aetatis in-

crementa et deminutiones

36, 24.
consimilis 11, 26.
conspectus (signorum in zo*

diaco) 13, 26 ss.; consp.

tetragonus 20, 25.
conspicit (sol locum zodiaci)

14,17, trfem particulam con-

ceptionis 15, 16.
consuetudo loquentium 35, 6,

militaris 51 , 3 {conf tamen

similitudo).
consules :

M.AemiliusLepidus, L.Au-
relius Orestes 34, 12.

M. Aemilius M. f. Lepidus,
G. Popilius II 85, 12.

Antonlnus Pius ii, Bruttius
Praesens 46, 16 («Af cor-
Hge Antonino).

Angustus vii, M. Yipsanias
Agrippa iii 46, 3.

G. Caesar iii, M. Aemilins

Lepidus 43, 12.
ex quarto Oaesaris consn-

latu 44, 6.
0. Oaesar y, M. Antonius

49, 12.
Oilo , Libo 34, 18.
P. Olaudius Pulcher, L. lu-

nius Pullus 34, 2.
Ti. Olaudius Oaesar iiii,

L. Vitellius iii 34, 16.
Gn. Oornelius Lentulns, L.
Mummius Achaicas 34, 9.
P. Oomelius Lentulas, C.

Licinius Varus 34, 3.
Domitianus xii, Ser.Oorne-

lius Dolabella 40, 6.
Domitianus xiiii , L. Minu-

cius Rufus 34, 16.
0. Furnius, 0. lunius Sila-

nus 34, 13.
L. Marcius Oensorinas, M\

Manilius 34, 6.
Marcius Censorinus, 0. Asi-

nins Gallus 49, 14.
Pius , Pontianus 45, 16. "
M. Valerius Oorvus ii, 0.

Poetilius 33, 23.
M. Valerius, Spurius Vergi-

nius 33, 20.
Vespasianus v, T. Oaesar iii
39, 26.
consummare 26, 4. 27, 5. 46,

12.
consummatio 12, 23. 21, 16.
contentio gregum 9, 24.
conticinium 51, 11.
conticuum 61, 11'*'.
convenientia (yocum) 18, 19.
cor ante omnia in infante in-
crescere 10, 10; cor homi-
num declarare gradiis aeta-
iis 35, 20 ss.
P. Cornelius Nasica 60, 23.
crassior yoz 26, 7.
creperae res 52, 3.
crepuscalam 52, 1.

CBNSOBINUM.

79

erinem deo sacram pascere

4,26.
crisimoe (dies) 26, 17; crisi-

mon (diem) 20, 8, (annum^

26, 19.
cnltores sapientiae 28, 26.
KUVtK6v (annum) 38, 23.

de media nocte 51, 10; de

meridie 61, 16.
&€Kd)LlTlV0l 16, 23.

decedere a vero 31, 11.
December 42, 16. 43, 16, 22.

48, 14, 27.
decemmestris partus 19, 9.
X viri 33, 1.
dednci bifariam {vulgo diduci)

11, 28.
defectuB {soiis et lunae) 46, 12.
defigere terminum vitae 26, 26.
definite scire 10, 7.
dei annuB 46, 20.
delictum (tn computando) 43,

6, 13.
Delphi 38, 1.
Delus 6, 9.
Democbitus Abderites 8, 12.

9, 23. 10, 13. 11, 9. 28, 22.

38, 16.
dentes quando nobis innascan-

tur 12, 18; dentes infanti

nasci 12,24, perfici 12, 25,

homini cadere 12,19. 25,

26, excidere 12, 26.
Deucalionis Pyrrhaeque lapi-

des 7, 20.
6id TracOiv 17, 13. 18, 11, dia

pason 18, 24. 19, 20. 24, 3.
6id it^vT€ 17, 13. 18,6, dia

pente 18, 22. 19, 18. 23, 20.
6id Tcccdpwv 17, 12. 18, 3,

dia tessaron 18, 20. 19, 15.

23, 21. 24, 1.
6idX€i)Li)bia 17, 19.
6id)bi€Tpoc 15, 23.
Dianae aedes in Aventino 50,

17.

6idcTri)uia 16, 27. 17, 11, 14,
diastema 18, 24. 24, 1 , dia-
stemata 16, 29, diastematis
{dat.) 22, 26.

DiCAEARCHus Messenius 7, 4.

dicare templis sacellisque 4,
24.

dicreverunt [vulgo discreve-
runt) 27, 11.

diducere 11, 28*.

dies naturalis et civilis 49,
21 ss., Romanus 61, 9; diei
divisio 60, 12 ss. 61, 1, 6 ss.
— dies insignes 20, 13. —
diem tuum, t. e natalem, 6,
16 {conf. natalis).

dieteris 37, 1.

digitus (mensura) 18, 14, 15, 16.

diluculum 61, 13.

diluvio 39, 9.

dimidiatus 36, 26. 40, 16. 47,
22.

dinoscere 43, 27.

DiocLES Carystius 13, 2, 6.

DiooENES Apolloniates 10, 4,
16, 26. 16, 3.

Diogenes cynicus 28, 14.

DiON {Neapolites, mathemati-
cus) 39, 14.

Dionysius Heracleotes 28, 13.

DioscoBiDES astrologus 36,
19.

diplasion logus 18, 10.

Dis pater 33, 2.

discerni 34, 23, discretus 61,
6; conf. dicreverunt.

disciplina (Etruscorum) 32, 7,
extispicii 9, 10, sapientium
3,7.

discribere (dies per menses)
43, 21; aetatem hominis
duodecim hebdomadibus di-
seribi 26, 16 (uM vulgaium
describi tuetur D; sed ve-
rum esse discribi docet Biie-
chelerus in Mus. Rhen. XIII
598 88.)

^

80

INDEX IN

disignare 30, 26 '^.

dispar 12, 5. 17, 9.

disparilis 11, 15. 13, 22.

disponere membra 10, 22.

dissensio temporam 33, 16.

dissensum pariicipium subslan-
tivi vice usurpalum {similiter
ac factum, dictum) : paucu*
lis exceptis ab Empedocle
dissensis 8, 11.

dives yirtutis non minus quam

pecuniarum 3, 5.
diyinitate animum imbuere

22, 14.

cuivis docto in disceptando
par 36, 11; inter yiros do-
ctissimos dissensio 40, 25.

dodecaeteris 38, 4.

Domitiauus 40, 6.

dona pretiosa 3,19; dono deo-

rum 4, 18 ; conf, munus.
DORYLAUS 24, 6.
DosiTHEUS 37, 23.
dragma 35, 25. 36, 1.
ducere sexies 20, 1 ; conf, mul-

tiplicati.
dulcedo musicae 24, 11.
duo 18, 8. 19,25. 25,17; duo-

rum 17, 1, 15. 24, 2. 49, 1;

duum 17, 11 {ex coniectura),

23, 6. 40, 19. 42,30. 47,26;
dnarum 17, 8; duos 23, 20.
47, 17. 48, 12, duo accus. in
lege Plaetoria 51, 22; duas
17, 14. 18, 2.

XII tabulae 50, 26. 51, 18. -
duplicare 18, 17.
duplo maior 18, 9; dupla por-
tio 18, 23.

ecpyrosis 39, 10.

^Kpucic 21, 11.

^KTpUJCjLAOC 21, 12.

editurpartus 13,9. 19,10. 20,
23, infans 8, 16. 11, 1. 12,
12. 15, 14; edita membra

ex terra 8, 7; homines e

terra editos 9, 4.
educit (conspectus) maturos
•^ infantes 15, 11.
effectus stellarum 13, 20.
efficaces visiones 15, 6 , con-

spectus 15, 18.
efficientia 15, 11.
polygoni ef ficit latus (linea)

15, 12.
elegia Solonis 25, 25.
Elis 37, 8.
emittanturlineae 14,25; emiB-

sae voces 16, 25.
Empedocles 8, 4, 11. 10, 6, 9.

11, 1.3, 15. 12, 1. 13, 3.
enarmonion esse mundum

24, 5.
enasci 10, 17; enati homines

lapidibus 7, 20.
^viauT6c 0€oO 39, 4.
enneadecaeteris 38, 11.
enneades 27, 19.
enneaeteris 37, 12.
^vvediLirivoi 15, 23.
Ennius 40, 21. 51, 25.
enrythmos motns 22, 25.
^(priPoc 26, 14.
Ephorus 31, 13.
Eficharmus 13, 6.
Epicurus 8, 14. 10,6,19. 22,9.
EpiaBNES Byzantius 13, 3, 10.

31, 17.
epitritos phthongos 18, 5.
ordinis equestris dignitas

29, 12.
Eratosthenes 23, 4. 28, 15.

45,5.
Erichthonius 9, 5.
erubescere c. accus. et inf, 29, 6.
porta Esquilina 32, 28.
ethica pars philosophiae 4, 4.
Etruria 9, 11.
Etrusci 32, 7. 35, 16; Etru-

scorum libri rituales 20, 6.

31,26, libri fatales 25, 15;

nomen Etruscnm 32, 17.

CENSOBIKCH.

81

EucLiDEB Sooraticus 5, 26.

EuDoxtJS Cnidius 37, 19, 23.

EtTENOB 13, 2.

EuRTPHON Cnidiua 18, 4.

exaequare civilem annum ad
naturalem 43, 2.

exaquescere 39, 12.

exaratus puer diyinus 9, 10.

exempla veterum 4, 17.

^E^q>TiPoc 26, 14.

exignescere 39, 11.

exordium 6, 28.

exoritur caniculae sidus 38,
26; ab exoriente sole 49,
23. — ex aqua terraque
exortos esse pisces 7, 24;
Erichthonius humo exortus
9,-6.

ad exortum (solis) 49, 24;
a solis exorta ad exortum
eiusdem astri 60, 2; solet
canicula facere exortum 46,
18 ; a canis exortu 47, 2.

expergitus 22, 15.

exscripserunt disciplinam ex-
tispicii 9, 12.

extispicii disciplina 9, 11.

fabulares poetarnm historiae

7/ 18.
facere hostia 5, 4, geuio fa-

ctum 5, 12; occasum, sta-

tionem faciant (stellae) 13,

21.
fata 14, 14.
fatales libri (Etrusoorum) 25,

15; fatalia deprecando 25,

17.
Fauni indigenae 8, 26.
fax* prima face 52, 5.
februamenta 49, 4.
februare 49, 5, 7; februatus

dies 49, 10.
Februarius 42,26,28. 43,3,16.

49, 1, 3, 10.
februum 49, 3, 5, 9.
femina 11, 3 ss. 12, 4. 16, 5.

CENSOBINUS.

Fenestblla 42, 8.

fere 23, 16. 25, 23; ferme 10,
20. 11 , 28. 14, 4. 20, 17.
29,7.

Ferentini 42, 1.

fetae 20, 16.

fetus (procedit) 8, 1.

figurari una totam infantem
10, 17.

finitor circulus 31, 23.

finitur tota vita humanasepte-
nario numero 20, 4.

forma hexagoni aequilatera-
lis 14, 26.

formare. quid primum in in-
fante formetur 10, 9; ut-
cumque f ormatus infans 10,
23 ; diebuB lx infantem for-
mari 16, 6; corpus quattuor
mehsibus formari 16, 5; se-
ptem formamur mensibus
12, 16; fit corpus iam for-
matum 19, 19; initium for-
matLhominis 19, 28; homi-
nes luto esse formatos 7,
19. — annum ad solis cur-
sum formavit 43, 19. — sa-
pientium disciplina forma-
tus 3, 7.

formidulosus 28, 6.

frugum proventus ac sterili-
tates 38, 7.

fuat 51, 22.

Fulvius {fastorum scriptor )
42i9, 17. 48,9.

functUB offioiis municipalibus
29, 10.

fundamentum gignendi 19,22,
conceptionis 19, 27, mata-
-rescendi 19, 24.

fundere merum genio 5, 1, 4.

hostiae furvae 33,4.

futurum tempns 30, 11, 12.

galUcinium 51, 10.
Gn. Gbllius 34, 8.
gemini quomodo nascantur 11,

6

82

Il^DEX IN

26 ss. — (signum zodiaci)

47, 17.
genamur 5, 17 , genitur 5, 18,

a genendo 6, 19.
genea 31, 3, 6, 7.
genealogoe 8, 22.
generaliter 19, 6.
generare 7,9; orbem esse ge-

nerantium nascentiumque

7, 13.

geneses mortalium 22, 24,
noctumae et diurnae 27, 9.
genethliaci 26, 20. 38, 5.
genius 5, 2 ss. 6, 7.
gens (tn naiurarerum) 7, 14.

8, 23; progeneratis genti-
bus 9, 3.

geometrae 16, 22. 17, 16.
geometrica ratione 23, 4.
gignere 7, 10, genitos 8, 21,

gignendi fundamentum 19,

23.
Gorgias Leontinus 28, 24.
gradus aetatis humanae 24,

14 ss. — gradum provin-

cialinm supergressus 29, 12.
Graeci 14, 1, 12. 18,5. 19,23.

89, 18. — historici Graeci

31, 10; Graeci annales 41,

13.
Graecia 20, 13. 26, 12. 36,22.

37, 14, 24. 41, 10. 47, 30.
Gbanius Flaccus in libro

quem ad Caesarem {dktato-

rem, ut videiur) de indigita-

mentis scriptum reliquit 6,

21.
gravior vox 16, 24, q)96TTOC

16, 27, tibia 19, 1.
gubernari genus humanum

stellarum cursu 13, 19.

habitum referri (parentis) 11,

10.
harmonia 22, 20, dpjbioviav

16, 21*
Habpalus 37, 22. 40, 20.

haruspicii peritia 32, 7.
hebdomadis20,23, hebdomade

25,26. 26,7, hebdomades

26, 21. 27, 18, hebdomadae

20, 22, hebdomadas 25, 11,

hebdomadibus 25, 16, 22.

26, 15.
heliacos annus 39, 3.
hemiolion 18, 8.
hemitonion 17, 1, 18. 23, 15,

17, 24, 26, 27, hemitonii 17,

11, 12, hemitonia 17, 17,

hemitoniorum 17, 16.
^iTTdxopbov 24, 7.
^irTdjiiivoi 15, 22.
Hebaclitus 31, 3. 39, 14.
Hebodicus 31, 6.
Hebodotus 31, 11.
Hebofhilub (medicus) 22, 18»
hesperos 52, 1.
^Hdtiwvov 14, 22. 15, 20; he-

xagoni aequilateralis forma

14, 25.
hiemps (anni maximi Aristo-

telici) 39, 9.
HipPABCHUS 38, 18.
HiPPOCBATES Cous, medicus,

13, 11. 20, 6. 25, 2, 8.
HipPON Metapontinus siveSa-

mius 9, 18. 10, 4, 12, 26.

11, 7, 27. 16, 5.
historiae fabulares 7, 18, ve-

rae 44, 22 ; in Tuscis histo-

riis 32, 9.
historici 32, 24. 36, 13; histo-

rici Graeci 31, 10.
historicon (tempus) 44, 15, 21 .
hora, i. e. anni tempestas , 41,

12.
horae xii diei et noctis 50,

12 ss.; horae aequiifcetiales '

40, 21 ; horarum uomen an-

nos trecentos Romae igno-

ratum 50, 25.
horarium ex aqua factum 60,23.
HoBATius Flaccus iu carmine

saeculari 33, 1.

CENSORINCM.

83

horographi 41, 14.

annom horon dici et Grae-

cos annales horas (i. e.

(Ijpouc) 41, 13.
Horos 41, 11.
hostiam caedere 5, 11 ; hostia

facere 6, 4.
hamanitatis officia 29, 21.

lanuarius 42, 26. 43, 21. 48,
28. 49, 2.

lanus 49, 2. .

idibus luniis 22, 6.

ignis 8, 8; ignis divinus 8, 21.

imbuere animum divinitate
22, 14.

Inachi regnum 44, 27.

inaequabilis vox 26, 4.

inaequabiliter 47, 18.

inaudibilis 23, 2.

inbecillus conspectus 14, 17.

inconprehensibilis 30, 13. 40,
22.

incrementum partus 15, 6.

indigitamentum 5, 22. 6, 3.

inefficax visus 15, 4.

inenuntiabilis 40, 22.

infam, quid primum in inf ante
formetur 10, 9; una totum
infantem figurari 10, 17;
utcumque formatus iufans
quemadmodum in matris
utero alatur 10, 23; diebus
Lx infantem formari 16, 6;
quinque et triginta diebus
infans membratar 20, 11;
maturos infantes educit 15,
11. — in alvo prominens
quiddam, quod infans ore
adprehendat 10, 27. — conf»
editur.

infima vox 16, 27.

infirmiores conspectus 14, 7;
infirmum lumen 15, 20.

inflare tibias 18, 17.

ingenitus lactis umor 8, 16.

ingratus beneficiis 4, 16.

inhiat munera ex auro — blan-

dimenta fortunae 3, 3.
initia seminis 19, ,26.
initiales dies 20, 21.
innascantur nobis dentes 12,

18; conf, dentes.
inpar numerus plenus et ma-

gis faustus habebatur 42,

21.

insignes dies 20, 13.
intempesta 52, 6.
intercalare 36, 27, 31. 37, 21.

38, 11, 16, 18. 42, 3. 43, 3,

7, 10, 16. 44, 3.

intercalares menses 38, 14(in-
tercalarii^aMuj), sine ullo
intercalari 38, 27; inter-
calarium mensem 42, 30,
intercalario mense 43, 18,
menses intercalarios 43, 14 ;
cum intercalariis 38, 17.

intervallum tonorum 17, 2, 18.
18, 23. 23, 14; intervalla
quae symphonias possint ef-
ficere 17,7; intervalia mu-
sicis diastematis congrua
22, 25. — temporum inter-
valla 32, 20.

intrepide pernegare 13, 5.
invalido lumine 14, 21.
ircam olere 26, 10.
irquitallire, irquitalli 26,9,10.
Isocrates rhetor 28, 23.
Ison rex (Aegypti) 41, 4.
Italia 8,26. &,9; Italiae gen-

tes 41, 24.
Italicum stadium 23, 9.
ludaei 20, 5.
luliani anni 44, 5. 45, 21.

49, 13.
lulius Caesar 44, 4. 46, 23;

G. sive C. Caesar 43, 12.

49, 12; Divus lulius 48, 2,

Divus (Caesar) 46, 2 ; conf,

Granius.
lulius (mensis) 49, 14.

6*

84

INDEX JN

luNivs Gracchanus 42, 9, 17.

48,9.
lanias (mensis) 42, 13. 48, 12,

24; idibas laniis 22, 7.
lano 48, 24, 26.
luppiter Capitolinas, Olym-

pias 37, 9. — lovis stella

23, 23, a love 23, 25.
iavenes unde appellati sint 24,

21.

Kalendae. ex die Kal.Ianaa-
riaram 45, 23, ex Kal. la-
naariis 46, 1, 18, ez ante
diem Kal. Febr. 46, 1, ante
diem vii Kal. lal. 46, 15,
ante diem xiix Kal. Aug.
46, 18; a kalendis in kalen-
das 47, 10.

lacteus umor 19, 13; lacteum

conceptionis fundamentum

19, 26; lacteum semen 21,

11.
langnido radio 15, 19.
lapidibas duris enatos homi-

nes 7, 20.
lar 5, 20.
Latini 18, 5. 48, 15, 27; gens

Latina 48, 19.
Latium 48, 23. 49, 1.
Lavinii 42, 1.
libamina reddere 4, 27.
libare deis 4, 22.
Liber 37, 1.
LiciNius Maceb 42, 7.
limus 8, 13, 14.
linea 14, 25. 15, 2, 11.
LiNUS 89, 14.
liquido 3, 7. 13, 27. 17, 20.

30,2.
Livius 34, 1, 5, libro cxxxvi

33, 5.
locus conceptionis 14, 10, 16.
logas diplasion 18, 10.
in lubrico sita 3, 8.

LuciLius in libro satlrarum

XVI 5, 27.
LUCBBTIUS 8, 5.
lucumones, Etruriae poten-

tes, 9, 11.
ludi saeculares 32, 18ss., sce-

nici21, 29, Pythia 38, 2.
luminibus accensis 52, 4.
luna 14, 1. 23, 12, 14, 20, 23,

quoi diebus singulos suos men-

ses conficiat 47, 21 ss., lu-

nae astrum 41,9, orbis 39, 6

{conf. orbis), cursus 37, 11.

38,6. (38,21). 41, 10,22.

(42, 18). 47,29; luna nova

36, 24. 47, 8.
lunaris mensis 21, 21. 36, 25.

47,7.
Lupercalla 49, 7, 9.
lustratur Roma 49, 8.
lustrum 30, 4. 39, 22 ss.
luto molli formatos esse ho-

mines 7, 19.
lux, lucem accipere, i. e. na-

sci, 5, 9; in lucem venire

13, 26; te in hanc lucem

edidit (dies) 6, 15. — ante

lucem 51, 12.

Maia 48, 22, 24.
maiores natu 48, 13, 22.
Maius (mensis) 42, 13. 47, 26.

48, 12, 22.
mane 51, 14.
maritae domas 5, 25.
Mars 22,2. 48,10,18. - stella

Martis 23, 21.
campus Martitts 33, 3.
Martius (mensis) 42, 13. 47,

26. 48, 10, 17.
mas 9, 21. 11, 3, 7, 10, 12, 17.

12,3.
masculi 16, 4.
materia hominis 8, ^.
maturescere atenis non po-

tuerit 15, 13; maturescendi

fundamentum 19, 29.

CENSOBINUU.

85

maturitas partus 14, 28, a se-
ptem mensibus incipiens 12,
21. — maturitas ad stirpem
relinqueudam 26, 2.

maturus ad nascendum (par-
tus) 12, 8.. 16, 2; maturos
infantes (educit) 15, 11. —
hominem morti fieri matu-
rum 26, 6.

meatus navis 22, 11.

medici 26, 15, medicorum ex-
perientia 21, 8.

medicina corporis 27, 12.

medius bonorum malorumque
3, 10. — media nox: vide
nox.

ex medullis profluere se-
men 9, 19; medullae ex-
haustae 9, 21 , conf, 9, 24.

|Li€XX^q)TiPoc 26, 13.

melodian concinere- 23, 2.

membratur infans 20, 11.

Menestratus 37, 22.

menses naturales 47, 4 ss.,
caelestes 47, 13 , secundum
solem 47, 6, veri solares
48,5, lunares 21, 21. 36,25.

47, 7, civiles 47, 5, 9, 12,30.

48, 5, antiqui a Romulo
facti 48, 8 ss., pleni et cavi
42, 16 ss., intercalares {sive
intercalarii) 38, 14 ss. —
genit, plur. mensum 36, 27.

42, 8, 10. 48, 15, mensium

43, 23. 47, 4. 49, 18.

mensurae vocum 17, 21 ; mundi
mensura23, 8; conlationem
mensurae non recipit 30, 20.

Mercurius 48, 24. — Mercuri
stella 23, 14.

meridies 51, 15; ante meri-
diem 50^ 28, ad meridiem
51, 15, de meridie 51, 16.

^^ca, hoc est bonorum malo-

rumqne media , 3, 9.
metatus navis 22, 11'*'.

Meton Atheniensis 38, 10. 40,
18 ; Metonicus annus 38 , 9.

militaris consuetudo 51 , 3
{conf, tamen similitudo).

sus Minervam 4, 14.

ministrante natura 8, 17.

mittitur lumen 15, 20, vox
16, 24; conf, emittantur.

moderari mortalium geneses
22, 24.

modulandi scientia 16, 23.

modulo finiti temporis metiri
30, 22; saeculi modulum
finire 32, 1.

modus saeculi 32, 19. praef,
p. rij.

moerae (zodiaci) 14, 12.

Moerae, deae fatales, 14, 13.

monstruosae opiniones 7, 21.

morbi animi 27, 13.

morbidus 20, 17. 28, 2.

motus stellarum 13, 19; mo-
tuum modus mensuraque
16, 21 ; motus navis 22, 11 *.

multiplicati (dies) per septem
20, 21.

L. Munatius Plancus 46, 2.

mundus sempiternus 7,11, no-
vus 8, 20 ; hunc totum mun-
dum musica factum ratione
22, 22; hunc omnem mun-
dum enarmonion esse 24, 5,
ei organum dei 24, 6 ; mundi
mensura 23, 8, incendinm
39, 10.

municipalibus officiis functus
29, 10.

munus annale 5, 7; munera.
ex auro vel quae ex argento*
nitent 3, 1 ; deornn) munere
4,23.

Musae 22, 3. 27, 13.

musica (sive musice) 12, 10.
16, 15 8S. ; musicae regulae
16, 18; dulcedo musicae
24,11; musice lenire ac sa-
nare morbos animi 27, 14;

86

INDEX IN

musicam ad natales perti-

nere 21, 23.
musica ratione 22, 23; rhyth-

mis musicis 22, 19 ; musicis

diastematis 22, 26.
musici 16, 19, 22. 17, 15, 23.

18, 18. 24, 4.
mutuari praecepta ex ethica

parte philosophiae 4, 5.
mjsteria quae Libero fiunt

37, 1.
mythicon tempus 44, 20. 45,2.

Nahonnazaru anni 46, 8.

nascendi claustra 48, 21; or-

bem esse generantium na-

scentiumque 7, 13; nati

homines ex hominibus 6, 27.

natalicii titulo 4, 3.

dies natalis 4, 28. 5, 7.
6, 18. 24, 13. 29, 29. 50, 12.
— tuus natalis 30, 2; suo
natali 5, 16; snos natales
colere 6, 11; ad nostros na-
tales 21, 23; a natalibus
nostris 22, 20; ad praesen-
tes nostros natales 9, 14;
et primum natalem tnum et
hodiernum 36, 6.

natura ministrante 8, 17, na-
tura (ablat.) 6, 30. 7, 16,
ipsa natura 10, 19; annus
vertens natura 40, 11 , an-
nus naturae 44, 7. — se-
cretanaturae 17,22, arcana
21, 7. — nascendi claustra
aperit natura 48, 21. —
reddi naturam parentis 11, 9.

naturalis annus: vide annus;
naturales menses 47, 4, 11 ;
naturalis dies 49, 22.

naturaiiter dies quod tempus
sit 49, 22.

Nauteles 37, 22.

nobilitare 29, 28.

nonae septimanae et quinta-
nae 43, 27 s.

notis lucidissimis si^nare 30,
11.

November 42, 15. 43, 15.

nox guomodo divisa sit 50, 13.
51, 2, 5 ss.; media nox 52, 8,
ad mediam noctem 52, 8,
de media nocte 51, 10.

Numa 42, 17.
^ numinum suorum effectnm

(dei) repraesentant 6, 5.
Nymphae 8, 26.

Obliquo lumine 14, 21.

observator adsiduus 6, 7.

occasus (stellarum) 13, 21,

ocoipit 35, 11.

OcELLus Lucanus 7, 2.

octaeteris 37, 12, 18, 21, 23.

October 42, 14. 47, 28.

Oenopides 40, 19.

offensiones morbidi corporis
28,2.

Ogygii cataclysmus 44, 27.

olympiades 39, 19 s. 44, 19 ss.

Oljmpicus agon 45,18; Olym-
picum stadium 23, 11.

opes in animo maximae 3, 14.

orbis generantium nascen-
tiumque 7, 13; orbis aeta-
tis 31, 4 s. — orbis, i. e.
circulus, 15, 3; sol annuo
cursu orbem suum circumit
36, 23 ; solis et lunae vaga-
rumque quinque stellarum
orbes 39, 7. — orbis signif er
21, 1 ; in zodiaco orbe 47, 7.

ordo senatus, equester, plebis

29, 11, 16.
organum dei esse mundum

24, 6.
oriente qua particula zodiacl

nascamur plurimum refert

14,6.
origo prima hominum 9, 13,

mundi 44, 13.

OBPnuus 39, 15.

CE^SOBINUM.

87

ortus principiumque 6, 29.
ostenta 52, 12.

TtaXc 26, 13.

parere vitam, vitae frnctum
6, 17. — septimo mense pa-
rere mulierem posse 13, 1.

Parilia 46, 20.

Pabmbmides Veliates 8, 11.
9, 17. 10, 5. 11, 11, 23.

particulae (zodiaci) 14, 9,
11 ss»; particula conceptio-
nis 15, 16.

partus unde nascatur 10, 13,
concipitur 14, 8 , conforma-
tur 16, 3, 11; de conforma-
tione partus 10, 7; partus
ad nascendum maturi 12, 7,
conf. 12, 14; partus non
omni tempore fiunt maturi
16, 2; partus maturitas 14,
28, incrementuml5,7; nono
et decimo mense edi posse
partum 13, 10; partus se-
ptemmestris , decemmestris
19, 6 ss.; partus dispari
sexu 12, 5.

parvoli 20, 17.

pascere crinem 4, 25.

pathe 27, 14.

pellere chordas 17, 26.

pentaeteris 37,5. 39,17. 41,15.

percipere fruges 4, 20.

perducere aetatem 35, 16.

perfectus homo 16, 8.

perferre, proferre vitam 28, 4.

peripatetici 7, 7.

pemegare 13, 5.

persequi locos ex artibus rhe-
torum 4, 7.
. Pebsius 4, 29.

personatus 22, 7.

pertendit visus 15, 2.

pervidere 21, 8.

phaenon 23, 25.

phaethon 23, 24.

Philippi anni 46, 11.

L. Philippus censor 50, 21.
Philolaus Pjthagoricus 38,

13. 40, 14.
philologl commentarii 4, 10.
philosophi 26, 16; opiniones

philosophorum 46, 25.
philosophiae pars ethica 4, 4;

vetus philosophia 27, 4.
phosphoros 23, 16.
phrenetici 22, 16.
(pe^TTOC 16,26, <p06ttoi 16,25;

phthongon 18,' 15, phthon-

gos (accus,) 17, 23, phthon-

gis 17, 26.

piare 49, 4.

piscis (signum zodiaci) 47, 16.

Piso Censorius 34, 7, in an-

nali septimo 35, 9.
M. Plaetorius 61, 19.
Plato Atheniensis 7,4. 17,18.

28, 11, Plato ille veteris

Philosophiae sanctissimus

27, 4.
Plautus 51, 26.
humilior plebis ordo 29, 16.
pleni menses 42, 16, 27; ple-

nissimus potentissimusque

conspectus 15, 13.

poetica libido 9, 1 ; poetica

saecula 30, 27.
poetae 31, 9; poetarum fabu-

lares historiae 7, 18.
polygoni latus 15, 12.
'pontifices 43, 6.
portenta 32, 5, 7, 26.
portio 18, 8, 20, 22, 23. 19, 2.

20,12. 47,20; pro sua quis-

que portione 6, 2.

postmodum 49, 19.

potentissimuB conspectus 15,

13.
praecepta ad beate vivendum

4,4.
praedicare facunde 4, 9; id

fieri non praedico 4, 13.
praedicationem omnium vir-

88

INDBX m

tQtnm in aliquem conferre

29,4.
praedicere pauca 13, 28.
praegnans {subsianU) 20, 14;

praegnas terra 8, 7.
praemia vitae 6, 14, oonf, 6,

17.
praesens tempas 30, 11, 12.
praesides (in provinciiB) 29, 25.
praeteritam tempas 30, 11.
praetor nrbanus 61, 21.
prima face 52, 5. — probitas

prima 29, 19.
primigenii homin.es 7, 15.
principale animi 10, 12.
principiam 6, 30. 7, 12. 8, 19

cet, ; principiam parentis

11,8.
procreari seminibas parentum

6, 25.
prodigia 25, 21.
producere vitam 36, 4; oonf,

perdacere el perferre.
profari 11, 16.
proferre vitam 28, 4 ; ohiectum

vitam vel aetatem excidit

25, 18.
professores sapientiae 7, 21.

9, 16 ; artis prof essor 22, 18.
progeneratis gentibus 9, 3.
Promethei molle latam 7, 19.
promisce 17, 3.
propagare genas hominam 8,

18, mnlta saecala 6, 26 {conf,

saccessione).
ad propositam revertor 24,

12.
proselenoe (Arcades) 41, 7.
Proserpina 33, 2.
providentia dei 8, 21.
provinciales 29, 12.
prozimantia sibimet zodia 14,

18.
pabem am)arere 25, 26.
pubertas 8, 2.
pubeecere 12, 19, 28.
publici redemtor 43, 9.

pueri unde dicii sini 24, 18.
ne puncto qaidem temporis

6,8. '
pyrois 23, 22.
Pyrrha 7, 20.
Ptthaoobas Samius 7,2. 16,8.

17, 16, 22. 19, 4. 21, 14. 22,

13, 22. 23, 6, 12.
Pythagorici 7, 3 ; Pjthagorica

opinio 15, 26.
Pythia (ludi) 38, 2.
Pjthicum stadium 23, 12.

quadragensimos dies habent

insignes 20, 13.
quadrans diei 43, 28.
tres quadras (partes) 21,3.
quadratus numerus 27, 5, 22.

— quadratus (sol) aspicit
21,5.

quadrigae 25, 14.
quadripertito 51, 2.
quaesltum solvere 5, 14.
quaestio prima et generalis

6,23.
quaestiuncula 4, 10.
' XV viri 33, 10, 19, 22. 34, 11.
Quinquatribus minttsculis 22^

6.
Quintilis (mensis) 42, 14. 47^

27. 48, 14, 26. 49, 12.
Quirini aedes 50, 16.

radio languido 15, 20.

ratio numerorum 17, 24, vo-
cam 16, 14. 18, 4, sescupla
19, 17, duplex 19, 21; mu-
sica ratione 22, 23, geome-
trica 23, 4; in stellarum
signorumque ratione 31, 16.

— disputata ratione 11,15;
rationum opiniones 7, 22;*
Chaldeorum ratio breviter
tractanda est 13, 14; ioter-
calandi ratio 43, 6«

reciper^ honorem dignitatem
ce/. 6, 14; credulitas recepit

CENSORINUM.

89

cum accus, et inf. 9, 1. —
nuUam recipiat longitudi-
nem 30, 13, conlationem
mensurae non recipit 30, 20.

reclamare 22, 9.

rector (navis) 22, 11.

reddere naturam parentis 11,
9, similitudinem patris 11,
21. ^

redemtpr publici 43, 9.

referre habitum (parentis) 11,
11, faciem parentis 11,22,
ludos 34, 5, 20.

regifugium 43, 3.

regulae musicae 16, 18.

religiones in Graecia celebraiae
37, 24.

repraesentantdei effectum nu-
minum suorum 6, 5. — re-
praesentare sexum parentis
11, 5, vultus matris 11, 19.

reserare secreta naturae 17,
23 * ; conf. rimari.

retro obseryare 34, 22; retro
delictum corrigere (m com-
pulatione) 43, 13, retro di-
numerans 45, 12.

rhetorum artes 4, 6.

rhjthmi musici 22, 19.

rimari arcana naturae 21, 7.

ritualesEtruscorum libri 20,6.
31, 26.

Roma 49, 8. 50, 21; urbs
Roma 29, 26. 30, 27. 36, 8;
Romae 36, 10. 37, 9. 42, 7.
44, 9. 46, 17. 48, 23. 50, 14,
26; a Roma condita 45, 19.

Romani 39, 22. 42, 1, 6, 11.
47, 10. 48, 15. 49,4; popu-
luB Romanus 36, 15. — Ro-
manorum saecula 32, 18,
Romani saeculi modus 32,
19, civile Romanomm sae-
culum 36, 5.

Romulus 48, 8, 18; Romuli
urbis condendae auguria 36,
13.

gacellum 4, 23.

saoerdotii honore conspicuuH

29, 10.
sacra publica 50, 6.
sacrare deis 4, 19.
ludi saeculares 32, 18. 33,

6, 12, 18. 34, 1 ss. 35, 2, 3*
saeculum 30, 5, 25; naturalia

saecula 30, 28 ss. 31, 26 ss. ;

civilia saecula 30, 29. 35,

8 ss. ; Romanorum saecula

32, 18 ss. 36, 5. — saecula

multa propagare 6, 26.
sal calidus feiHur in lustratione

49,8.
sallunt mortuos 35, 20.
satnctissimus (Plato) 27, 4;

sanctissime Oaerelli 28, 5.
sanguineus umor 19, 13; san-

guineum semen 21, 12.
sanguis in camem convertitur

16,13; sanguinem non con-

tinere 20, 16, conf. semen.
sapientiae studiosi 6, 23, pro-

fessores 7, 21. 9, 16.
sapientium disciplina 3, 7.
Saturni stella 23, 25.
SC. 49, 14.
scenici ludi 21, 30; Yarro de

scaenicis originibus 32, 25.
schemata stellarum 13, 20.
scribetur forma hexagoni in

circulo 14, 26.
scmtari 31, 17.
secreta naturae 17, 22.
secta stoica 8, 19, Pythagorae

21, 15.
sedem occupat (semen) 11, 8.

12, 3.
semen unde exeat 9, 16; se-

meu ex meduUis profluere

9, 20; semina parentum 6,
25 ; utrumne ex patris tan-
tummodo semine partus na-
scatur, an etiam ex matris

10, 3; calor, frigus in pa-
rentum seminibus 11,168S.;

«0

INDEX IN

semen in sangQinem con-
vertitur 16, 13, vertitur 20,
10; quod ex semine con-
ceptnm est 19, 12; semen
non retinere conceptum 21,
9; initia seminis 19, 26; se-
mina tenuiora 11, 6, den-
siora 11, 7; profuso semine
11, 12, modo seminis fieri
11, 27.

-sementis humana 31, 5.

«emitonion 17, 1* cet,: vide
hemitonion.

flenarins numerus 19, 11, 22.

amplissimns senatus ordo
29, 16.

«enes et seniores unde dicii
sini 25, 1. 24, 23.

September 42, 14. 47, 27.

septemmestris partus 19, 7;
septemmestres infantes 15,
11.

«eptenarius numerus 12, 15.

20, 3.
Septimius 34, 18,

servare secreta naturae 17,23.
Servius Tullius 39, 23, 25.
sescupla portio 18, 22, ratio

19, 17; sescuplo longior 18,

15.
sesquialtera portio 18, 7.
Sextilis (mensis) 42,14. 43,22.

47, 26. 48, 27. 49, 14.
sexus (procreatorum) 11, 5 ss.

12,5.
libri Sibyllini 33, 1.
Sicilia 50, 19, 20.
signa {in caelo) 23, 27. 31, 16;

signa (zodiaci) 14, 3 ss.

39, 7. 40, 12. 47, 7.
signifer circulus 14, 1, orbis

21, 1; signifer {subsiani.)
15,5.

fiimilitudo liberorum 11, 14;
similitttdo testatur u s u s
militaris legendwn videtur
51, 3 (conf, praef. p. x/).

simpliees voces 16, 25, sym^
pboniae 17, 10.

sisiere. ut hi referrentur ludi
statum esse 34, 20.

SOCRATES 21, 25.

sol annuo spatio metitur zo-
diacon 14, 4; quot dies in
uno quoque signo moreiur 47,
15 ss.; solis cnrjns 37, 10.
38,6. (38,21). 41,22.43,19;
solis orbis 39, 6 {conf. or-
bis); sol quantum distet a
ierra 23, 17; quam vim eacer-
ceai in stellas 13, 20 ss. —
solis annus 37, 6 ; secundum
solem quomodo mensis fiai
47, 6. — a novo sole, id
est a bmma, 46, 25.

solares menses 48, 5.

solaria Romae statuta 50, 148S.

solidi hominis materia 8, 8;

dies solidi 21, 17. 37, 17.

menses 37, 17, anni verten-

tes 37, 15, 18.
SoLON 20, 4. 26, 7, 11, 25.
solstitium aestivum 46, 26.
solvere munus genio 5, 7 ; hoe

— quaesitum solvendum vi-

detur 5, 4.

soni (in musica) 16, 20 ss.

SosiBius 45, 4.

spartoe 9, 7.

opinioues de hac s p e c i e con-

gruae 11, 14.
speculari 21, 6.
spiritus semen comitans 10,

20; per animi spiritum mo-

lestiis corporis superatis 28,

18.

stadiodromoe 25, 14.

stadium 23, 7, stadia 23, 6,
stadiorum 23, 6, 13; sta-
dium Italicum, Olympicum,
Pythicum 23, 9, 11, 12.

Stassas peripateticus 25, 10.
26, 24.

CENSORIKCM.

91

•statae (var, script stantes)
stiellae 13, 18.

•«tatio (stellarnm) 18, 21.

stellae tam yagae qnam sta-
tae 13, 17; conf, vagae.

•stilbon 23, 15.

stoica secta 8, 18.

stoici 10, 4, 17, 20.

stomachi iafirmitas 28, 1.

Stbaton 13, 2.

^ubnotare 51, 5.

suboriri 9, 18*.

subtendit (conspectus) seztam
partem circuli 14, 23.

«d subtile examinare 31, 8.

subtiliter tractare 24, 9, di-
cernere 27, 10.

-successione prolis mnlta sae-
cula propagare 6, 25, ubi
successioni coni» L, de lan
{M&nchener gel. Anz, XXIV
n. nS) coll. Cic. CatiL II,
5, 11: mihi ablatimts non vi-
deivr temptandus esse.

^UBTOMIUS 42, 10.

sufferre laborem 22, 10.

summa vox 16, 27.

«nmmitas terrae 24, 2.

supergredi gradum provincia-
lium 29, 12.

supertertius (phthongos) 18,
8; portio supertertia 18,20.

supplicationes 22, 1.

■suprema (pars diei) 51, 16 ss.

sus Minervam 4, 14.

■snscipere ac tutari 5, 19.

suspicere memoria 29, 2.

symphonia 17,8. 18,20. 22.11.
24, 4, symphoniae 17, 9,
symphonian 17, 26. 18,6.
19, 17, 20. 22, 17, sympho-
niam 19, 15, symphonias
17,7.

<t!»|biq)UJV0i voces 16, 16.

tabes corporis 35, 23.
Tages 9, 10.

ludi Tarentini 33, 2.
Tarquiniensis ager 9, 9.
Tarquinins 42, 17.
Tartessii 81, 12.
telion (numerum) 19, 23.
temperatura disparilis stella-

mm 13, 22.
tendere chordas 17, 25. 18, 10.
Terentius 3, 10.
terminalia 43, 3. 44, 3.
terra 7, 24; homines e terra

editi 9, 4; terrae radices 8,

15 , circuitus 23, 5.
terrigenae 8, 24.
T€CC€paKOCTa1ov tempus20,20.
tetraeteris 37, 3.
TCTpdtwvov 15, 2. 17, 24; vi-

sio tetragoni 15, 6.
ad tetragonum conspectum

20, 25.
Theano Pythagorica 13, 1.
Thebae 9, 8.

Theophrastus 7, 7. 21, 27.
Thessalia 8, 25.
OeoO iviauT6c 39, 4, sive dei

annns 46, 20.
OujuOoi (mensis) 38, 26, sive

Thouth 46, 14.
tibia 18, 11 ss. 22, 3.
tibicen 22, 1, 2, 4. ^
Timaeus 5, 10. 45, 5.
tonus. toni 23,14, tononl7, 1.

23, 23, tonum 17, 17, 23, 18,

tonorum 17, 2, 11, 14. 24, 2,

tonos 23, 19. 24, 3.
tragizin (TpatiZ^iv) 26, 8.
tribunalia provinciarum 29, 25.
tridecies 36, 24.
trieterica mysteria 37, 2.
trieteris 36, 30. 41, 18.
Tpittuvov 15, 4, 17, 23; visio

trigoni 15, 6.
triumphus 22, 2.
Tuscae historiae 32, 9.
Tusculani 47, 27.
tutari 5,. 19.
tutela genii 5, 16.

92

INDEX IN

ubera matris 11, 2.

nmbilicQS 10, 25.

Umbria 50, 3.

nmor 8, 9, 16; ex umore car-
nem fieri 10, 15; nmor la-
ctens, san^nens 19, 13.

nngnes 16, 7',

nniformis 14, 6.

unns quisque 6, 4. 7, 14. 14, 4.
16, 12. 24, 16, 26. 25, 9. 31,
26. 32, 6. 47, 7, 9, 13.

nsqne c. acctis. 24, 17, 20, 24.
48, 14, conf, adnsqne; us-
que ad 12, 21. 35, 26, ad
hnnc usque (annum) 46, 12;
nsque adhuc 31, 8; usqne
adeo 47, 18; nsque dum
perveniat 21, 4.

usqnequaqne 14, 27. 49, 6.

usurpat loquentinm consue-
tndo 35, 6.

uterns 16, 13. 19, 9, ab utero
matris 6, 9, in matris utero
10, 24; nteri nescio qui 8,
15.

ntrubique 19, 2.

Yagae stellae 13, 17. 14, 2.
22, 24. 24, 8. 39, 6.

'Yalerins Publicola 33, 19.

M*. yaleribs {Messalla, consul
a, u. 491) 50, 19.

yALBBius : vide Antias.

bona valetudo corporis 4,
26 ; yalitudines corpomm
20,7.

validiores conspectus 14, 7.

yABBO 24, 16. 26, 16. 32, 10.
34, 5. 36, 19. 42, 10. 44, 15.
45, 10. 48, 15; in eo libro
cui titnlus est Atticns cei.
6, 5; in libro qui vocatur
Tubero cet, 16,26; de scae-
nicis originibns libro primo
32, 26; libro antiquitatum
duodevicensimo 36, 9.

y. C. 46, 16.

vector navis 22, 11'*'.
venamm pnlsna 22, 18.
yenus 48, 11 ; yeneris stella

23, 16.
verbi cansa 18, 13.
vergiliarnm ortns et occaBus

47,1.
yBBGILIUS 7, 20*. 52, 1.
veritas in obscuro latet 31>25;

veritatis similitndo 8« 10;

ad veritatem accedere 15,

2b.
versata est quaestio 6, 24;

haec ezistimatione versata

(snnt) 7, 17; dissensio in

sex septemve annis versata

45,9.
verum scmtari 31, 17; a vero

decedere 31, 11.
vesper (stella) 52, 1.
vespera 51, 24.
vesperago 51, 26.
yettins (auffur) 36, 10.
vetus philosophia 27, 4; vete-

res poetae 61, 6. — veteres

6, 20. 6, 21. 12, 12. 28, 25.

29, 1; vetemm annales 33,

16*; nostromm veteram san-

ctissimoram hominum exem-

pla 4, 16; conf, antiqui.
vetustas 27, 24.
videre dicitur (sol locum zo-

diaci) 14, 21. 15, 1.
vigilia prima, secnnda cet,

51,3.
visiones tetragoni et trigoni

15,6.
visns ioefficax 16, 16.
vitae finis legitimus 28, 12,

conf. 25, 11 ss.
vocitare 8, 26. 24, 23. 26, 19.

37, 12. 49, 10, praeierea ad-

modum usilatum est vocare.
votum ostentandi 4, 12 ; a vo^

tis auspicia sumere 4, 28.
vox, voces quae in musice

c0|biq|)wvoi vocantur 16, 15;

CENSORINUH.

93

Tocam concentas 17, 9 ; yox
gravior, acatior 16, 24; in-
terinfimam sammamqaeTO-
cem 16,27; voces simplices
et atcamqae emissae 16,25;
promisce ianctae 17, 3, nec
sab ocalos nec sab tactam
cadentes 17, 20. — vocem
(hamanam) crassiorem et
inaeqaabilem fieri 26, 7.

ex Vnlcani semine exortus
9,5.

valtaris {ablat.) 36, 14.

yaltas matris repraesentare
11, 19.

Xekocsates 7, 4; X. Pla
tonicus veteris academiae
princeps quem ad annum vi-
xerit 28, 16.

Xenophanes Colophonias 28,
21.

Xenophon Socraticus 3, 18.

Zenon Citieus 8, 18. 31, 7.

zo^io [ablat,) 14^23. 15,12,
16, zodia 14, 18.

zodiaci 14, 12, zodiacon 14,1,
in zodiaco orbe 47, 7.

INDEX IN FRAGMENTUM.

Acronychos 59, 11.

acutus angulus 61, 14. 62, 5.

aequilateratum (triangulum)

62, 1 *.
aequilaterum triangulum 62,

1, (tetragonum) 62, 12.
aequinoctialis circulus 56, 12,

17,23. 57,6; aequinoctialia

(signa) 57, 18.
aequinoctium vemum , au-

tumnale 56, 13.
aer 55, 15, 19. 60, 10 s.
aether 55, 17, 18. 58, 3.
Aethiopia 56, 19.
Alcman 63, 15.
ambljgonium (triangulum) 62,

4.
amphibrachjs 67, 12. 72, 8.
amphimacrus 67, 19.
Anacreontius 71, 11.
anapaestus 67, 11. 68, 18, 21.

69 , 7 ss. 72, 9 , Aristopha-
nius 70, 11. 73» 18, octona-
rius 70, 14, Aristobolius

70, 17.

angelicus 71, 9. 73, 22.
angulus 61, 6 ss. 62, 4 ss.
antichthones 56, 23. 57, 2*.
antipodes 57, 1.
antiscopoe 67, 2*. praef.fiiL
antistoechoe 57, 2*.
Apollo 66, 2, 6.

aqua 55, 6, 15, 19. 60, 9, 10.
aquarius (signum) 60, 5.
aquilonius circulus 56, 6. i
Archebolios 71, 17*.
Archilochius 71, 17*.
Archilochus 63, 11, 13.
aries (signum) 56, 13. 57, 13,

17, 18. 60, 4.
Aristobolius 70, 17. 71, 17.
Aristodolios 71, 17*.
Aristophanius anapaestus 70,

11. 73, 18.
Aristoxenus (musicus) 63, 21.

64, 18.
aspiciunt inter se stellae 59,

15, 21, 28.
(Attius) 69, 3, 5.
augescere 58, 30.
australis circulus 56, 6, tro-

picus 57, 5.

bacchius 67, 16. 72, 15.
biforme (signum) 57, 16, 19.

59, 25.

bisjllabi (pedes) 66, 23.
brachysyllabus 67, 13, 21. 68,

19, 22. 71, 4 ss.
brumalis tropicus 57, 5.

Caelum 56, 4 ss. 58, 1. 59, 1.

60, 10.
Callinus 63, 11.

INDEX IN FRAGHENTUM.

95

calor genrtalis 59, 4.

cancer (signum) 56,11. 57,19.

60, 2.
cantus 63, 22 ss. 64, 9, 20.
capricornus (signum) 56; 10.

57, 18. 60, 4.
carmen 63, 16. 64, 13, 19. 65,

5 ss.
cathetos 61, 12.
(Catullus) 68, 25. 71, 7, 21.
centron 59, 17. 61, 18, 20.
Chloris 64, 7 *.
chorda 66, 1.
chorius 67, 3, 7. 69, 7, 12. 71,

4 ss., catalecticus tetrame-

tros 63, 12.

XpOjjuia 65, 5.

Chbysippus 55, 17.

Chrysothemis 66, 7.

circuitus 70, 20. 71, 1.

circulus 61, 17 ss. 62, 19; cir-
culi in caelo 56, 5 ss. , in
terra 56, 15 ss. ; circulum
snum transit (luna) 58, 10.

cithara 66, 2.

Cleantues 55, 16.

commata 63, 14.

creticus 67, 19. 69, 20. 71, 4,

8, 22. 72, 11.
crusmata 64, 13.
crusmatica 61, 13.

dactjlicus (hexameter) 68, 6.
dactylus 67, 9. 68, 3, 18. 69,
7 88. 72, 6.

defectio solis 58, 9.
deficere (yidetur luna) 58, 8.
delitescere 59, 13.
diametron (circuli) 61, 19.
diametron (signum) 59, 19.
diapason 66, 15.
diapente 66, 15.
diatessaron 66, 14.
6idTOvoc 65, 5.
diesis 66, 13.
diczeugmenu adiectione 66,

10; trite, paranete diezeug-

menon 65, 20.
digerere figuras 60, 18.
domus Btellarum 60, 1 ss.
Dorius 65, 6, 9.
duodecasyllabus spondiazon

72,4.
duodenarius paeon 70, 10.

eicere rectam lineam 62, 18;

eiectae lineAe 63, 2.
elegiarii 63, 11.
elementa 55, 2, 15. 56, 2 ; ele-

menta metrica 64, 21. 66^

20 8.
eminentiae terrarum 56, 20.
emittere (lineam) 61, 20*.
(Ennius) 68, 10. 70, 3. 72, 5.
epipedos summitas 61, 3.
epodi 63, 14.
errantes stellae 57, 20*.
Euenus 63, 11.
euthygrammoe formae 61, 21,

facit ortum (stella) 59, 7, sta-

tionem 59, 12.
faventes stellae 59, 28.
figura 60, 18. 61, 15 ss.
fila nervorum 66, 3.
finire, i. e, definire, 64, 18.
fixae stellae 57, 20, 22.
flammatur luna de sole 58, 6,
formae 60, 21. 61, 21. 62, 6.

Oedrosia56, 19*.
gemini (signum) 60, 3.
genitalis calor 59, 4.
geometrae 62, 16.
geometrica 60, 17 s.
geometrica ratio 60, 15.
gressio 69, 6.

dp|uiov(a 65, 5, harmonia 64, 14.
harmonica 64, 12.
hebes angulus 61, 13. 62, 5.
hemicyclium 61, 21.

96

INDEX IK

heroious 72, 17. 73, 1, 8, 22,

23 (cora/l hexameter), spon-

diazon 72, 19.
Hesiodns 63, 10.
heteromeces 62, 8.
hezagonon (signum) 59, 21.
hexameter heroicus 68, 2. 71,

9, 22.
Homerus 63, 10.
(HoBATius) 70, 7. 73, 11.
Hymenaeus 64, 7 *,
hypate hypaton 66, 16, hypate

meson 66, 18.
Hypate (Musa) 66, 15.
hyperbolaeos 66,11; trite hy-

perbolaeon 66, 22.
Hyperides (musicus) 63, 20.
faypermixolydius 65, 11.
hypodorius 65, 7.
hypolydius 65, 8.
hypophrygius 66, 7.

iambicos trimetros 68, 23.
iambus 67, 2, 7. 69,2ss., octo-

narius 69, 20, septenarius

69, 26.
Idmonia 64, 5*.
•Idomena 64, 5.
ignescere 68, 3.
ignis 65, 15. 68, 26.

INCBSTOBUM POHTABUM VerSUS

69, 13, 18, 22, 26. 70, 6, 12,
16, 18, 23. 71, 3, 12, 16. 72,
2, 10, 12, 14, 20. 73, 7.

inmittere lineam 63, 1.
intendere citharam 66, 2.
intentiones (organi) 65, 13.
lonicus 73, 10, a maiore 70,4,
a minore 70, 6 , septenarius

70, 2.

lovis stella 58, 15. 60, 4, 6.
Ismarica nympha 64, 5.
isosceles (triangulum) 62, 2.

leo (signum) 60, 2.
libra (signum) 66, 13. 57, 18.
60,3.

lichanos hypaton 65, ^7, me-

son 65, 18.
linea 60, 22 ss. .
(LucAMUs) 72, 25.
(LucliBTius) 68, 5.
luna 58, 5, 24. 59, 3. 60, 2, 6.
Lycores 66, 6.
Lydius 66, 6, 10.

Martis stella 58, 17. 60, 3, 6.
materia 55, 3, 4.
matutiua statio 69, 8.
medium, t*. e, cenlrony 62, 18.
melice poetice 63, 16.
Mercuristella58,21s. 60,2,6.
Mese (Musa) 66, 16.
metra 66, 17 ss.
metrica 63, 9.
Mimnermus 63, 11.
mixolydii 66, 11.
modulatio 66, 3 ss.
modus {in musica et metrica)

63, 19. 64, 11 88. 66, 4. 66,

8, 13, 21.
molossus 67, 15, 21. 72, 16.
motus 64, 20.
multilaterum 61, 23.
mundtts 55, 8,11. 58,1. 60, 14.
Musae 65, 14.
musica 63, 6 ss. 64, 10 ss.
musici cantus 64, 9.
musici 63, 20.
Musius 64, 6.

natales 57, 14.

natura provida (stoicorum)

66,9.
naturalis institntio 55, 1.
nete synemmenon 65, 19.
Nete (Musa) 65, 16.

NlCOORATBS 64, 5.
NlOOSTBATUS 64, 6*.

normalis 61, 12.

nota 60, 22 s.

numerus 60, 16, 19. — numeri

(in metrica) 63, 15, 17,19,23.

66, 17 88. 68, 1 88.

LFBAOMENTCM.

97

? :

OccaBus (stellarum) 59, 7.
octonarias iambus 69, 20, ana-

paestns 70, 14.
organica 64, 12, 14.
organum 65, 13.
Orpheus 64, 4.
orthogonium (triangalom) 62,

3.
ortus (stellarum) 59, 6 s.
oxygonium (triangulum) 62, 5.

paeon duodenarius 70, 22, de-

narius (?) 71, 2.
palinbacchius 67, 18. 71, 8.

72, 13.

paralleloe lineae 62, 13, cir-

culi 56, 7.
paramese 65, 20. 66, 11.
Paramese nympha 66, 7.
paranete diezeugmenon 65, 20.
Parnasia nympha 66, 7 *.
parypate hypaton 65, 17, me-

son 65, 18.
pedes 66, 19 ss.
pentameter elegiacus 68, 16.

(72, 24). 73, 1.
Periclymenus 64, 7.
Perimedes 64, 8*.
pertransit 58, 13.
Phalaecius 71, 6. 73, 6.
Phrygius 65, 6, 10.
Phyllis 63, 20.
Pindarus 63, 18.
Pisander 63, 10.
piscis (signum) 60, 4.
planities 61, 6. 62, 13.
poetica 64, 1 ; poetice melice

63, 16.

polon anaphora 57, 11 *.
Polyidos 63, 20. .

postmeridiana statio 59, 12.
postulata geometrarum 62,
15 ss.

Priapeum 71, 20. 73, 23.
principia 55, 2, 6, 13.
proslambanomenos 65, 16.

CENSORINUS.

pyrrichius 67, 1, 5. 69, 2. 70,
8 ss. 72, 2.

quadratum 62, 6.
quadratus (versus) 69, 16.
quadrilaterae formae 62, 6.

rarescere 55, 4.
reccidere 55, 13. 70, 5.
rectus angulus 61, 11, 12. 62,

4, 8 ss.

repugnantes stellae 59, 29.
rhombos 62, 9.
rhythmica 64, 12.
rhythmus 64, 3 ss.
rubrum mare 56, 20.
Eythmonius 64, 4, 6.

gagittarius (signum) 60, 4.
Saturni stella 58, 11. 60, 4, 6.
Saturnius numerus 71, 15.
scalenon (triangulum) 62, 2.
scorpio (signum) 60, 4.
scutula 62, 9, 10.
semitonium 66, 13.
senarius (versus) 68, 23.
septenarius (iambus) 69, 24,
lonicus 70, 2.

signa (zodiaci) 57, 9 ss. 58,
15 ss. 59, 9 ss. — signum
(in geometria) 61, 7. 62, 17.

signifer circulus 57, 8; signi-
fer 57, 4, 12. 58, 4 ss.

Simonides 63, 12.

sol 55, 16. 58, 5, 8, 21, 26.
59, 3, 7 ss. 60, 2, 6.

solidum (signum) 57, 16, 19.
69, 26.

solistitiales circuli 56, 9, 22.
57, 6; solistitialia (signa)
57, 18.

solistitium hibemum 56, 10,

aestivum 56, 11.
soni 65, 16.
speculum 58, 27.

7

98

INDEX IN FRAGMENTUlf.

spondiazon 72, 16, duodeca-

syllabns 72, 4 , lieroictts 72,

19.
spondius 67, 3, 5. 68, 3 86.
statio matatina (gtellae) 59,8,

postmeridiana 59, 12.
stellae 57, 20 ss.
stoici 55, 3, 7.
sammitas 61, 1, 2, 4.
sjllaba 64, 21. 66, 20 ss.
synemmenos 66, 8 ; trite, nete

synemmenon 65, 19.

tanms (signnm) 60, 3.
Telesilla Argiva 63, 16.
tempora 64, 19, 20. 66, 21, 23.

68, 12 ss.
tenor 55, 3.

Terpander 63, 10*. 66, 9.
terra 55, 15, 20. 60, 8 ss.
tetragonom 61, 22.
tetragonam (signam) 59, 17.
tetrametros choriacas 69, 16.
Thales Milesias 55, 5.
(TiBULLUs) 68, 17. 73, 3.
Timotheas 63, 20. 66, 11.
Tiresias 64, 7.
tonos 66, 14.
trapezia 62, 12.
triangalam 62, 1 ss.

tribrachys 69, 7.

trigonam trilateram 61, 22.

trigonam (signam) 59, 16.

trilateram 61, 22.

trimetras 72, 18, 24 , comicas
69, 10, Hipponactias 69, 11,
iambicas 63,12. 68,23, tra-
gicas 69. 2.

trisyllabi (pedes) 66, 24.

trite synemmenon 65, 19, die-
zeagmenon 65, 20, hyper-
bolaeon 65, 21.

trochaeas 68, 4, 6.

tropici circali 56, 8, 21 ; tro-
picas aastralis bramalisqae
57, 5; tropicum (signum)
57, 15, 17, 19. 59, 23.

Yagantes stellae 57,20*. 59, 1.
Yeneris stella 58, 21, 23. 60,

3,6.
(Vbboilius) 68,8. 71, 10. 72, 7.

73, 15, 19.
versas 64, 15.
yigescere 59, 4.
yirgo (signam) 60, 3.
Yocalia intervalla 64, 17, tem-

pora 64, 18.

zonae 56, 15.

i

THE BORROWER WILL BE CHARGED
THE COST OF OVERDtJE NOTIFICATION
IF THIS BOOK IS NOT RETURNED TO
THE LIBRARY ON OR BEFORE THE LAST
DATESTAMPED BELOW.

D